Moederschap of ambitie

Een schrijver hoeft het niet gemakkelijk te maken, de rechtgeaarde lezer mag best wat moeite doen, pikt het, als het goed is, toch wel op. Zo af en toe in de nieuwe roman van Jens Christian Grøndahl, Iets verloren in het donker, weet je niet echt zeker of het bij het begin van nieuwe delen over moeder Alice gaat, of over dochter Christel. Maar dat doet eigenlijk niet ter zake omdat het ergens op beiden van toepassing is, het een extra dimensie geeft aan de vertelling.

Alice is een gevierd advocate van achterin de vijftig, partner bij een groot kantoor. Ze heeft lang aan haar carrière gewerkt, moest daarvoor, als vrouw al helemaal, moeilijke keuzes maken. Ze is ooit zwanger geraakt – een scheurtje in het condoom – van collega en mannetjesputter Villads. Achttien jaar eerder is ze gescheiden en gelukkig hertrouwd met Bror. Natuurlijk werd ze na de breuk op het kantoor angstvallig in de gaten gehouden. Men wachtte op een breekpunt van Alice.

Als zelfstandige in de kunsten, met steeds minder opdrachten, heeft Bror alle tijd voor Christel, terwijl Alice tot laat aan het werk is, haar ambitie grootbrengt. Bror is de ideale bonusvader. Alice leven was toen al ‘opgesplitst in twee moeizame, onverenigbare delen, die ze nooit tot een samenhangend geheel zou kunnen maken, zelfs niet in een verhaal over verwarring, spijt en waarheid.’ Daar hebben we Grøndahl voor, die als vanouds de menselijke interactie fijn weet te fileren. Zijn kracht is het verbinden van situaties, scènes, van sprekende details. Het bindt de verschillende verhaallijnen, de personages samen.

Het leven was net lego, iedereen kon op heel veel verschillende manieren aan iedereen worden gekoppeld.

Af en toe ontmoeten het verleden en het heden elkaar. Wat een ongemak, wat een achtbaan van gevoelens. Het toeval speelt een grote rol in de roman. Villads een toevallige vader, Bror de man die een bonusdochter kreeg. Kan Alice, nu ze een drastisch besluit heeft genomen, ‘niet meer blind wil staren op haar eigen leven’, de relatie met Christel herstellen? Is het genoeg geweest dat zij heeft gezorgd voor een solide financiële basis? De klappen van haar dochter tijdens de pubertijd heeft opgevangen? Ze vindt het tijd voor het afscheid van het werkzame leven. Op het eiland zal ze samen met Bror de schade proberen in te halen. Christel die inmiddels zelf getrouwd is, een kind heeft.

Alice ‘vecht’ zichzelf terug, wil iets te graag liefdevol zijn. Weet tegelijk zelf ook wel dat het iets krampachtigs heeft. Diep van binnen weet ze haar echte bestemming, maar ze heeft er nooit naar gehandeld. Tijd voor een frisse start. En dan wordt Christels zoontje ernstig ziek. Hersenvliesontsteking. Ze wil er gelijk naartoe rijden, maar Christel houdt Alice af. Er is denkelijk nog tijd genoeg om de relatie te verbeteren, maar dan vindt Alice bij aankomst in het huis op het eiland een handdoek met bloed. Geen Bror voor een verklaring.

Uiteindelijk heeft Grøndahl nog een geweldige twist in petto. Waardoor de beleving van Alice, van de lezer totaal anders wordt. Een uitspraak van Christel over Bror, wel op de hoogte van ‘het geheim’, en daardoor ook uit balans, krijgt ineens een totaal andere lading.
‘Uiteindelijk zei ze behoorlijk neerbuigend dat zij een man had die van haar hield. En toen vroeg ze of ik datzelfde kon zeggen.’
Alle personages in Iets verloren in het donker staan op wankelen, op het punt iets te verliezen van levensbelang.

Guus Bauer

Jens Christian Grøndahl – Iets verloren in het donker. Vertaling Femke Muller. Meulenhoff, Amsterdam. 190 blz. € 21,99.