Een familiekroniek met één beroemd middelpunt

Het lijkt me heerlijk: na sluitingstijd door de tuinen van landgoed Sissinghurst in Kent dwalen zodat je zonder pottenkijkers kunt genieten van de bloemenpracht. Of zomaar lades opentrekken in een van de 365 kamers van kasteel Knole en de schatten ontdekken die je overgrootmoeder daarin verstopte. Juliet Nicolson, kleindochter van schrijfster Vita Sackville-West, heeft zulke bijzondere voorrechten. In haar memoir Een huis vol dochters beschrijft ze, balancerend tussen familietrouw en eerlijkheid, haar leven in een beroemde familie.

Juliet Nicolson presenteert Een huis vol dochters als een boek over zeven generaties vrouwen uit haar familie, een keten van moeders en dochters die zich uitstrekt van het negentiende-eeuwse Malaga, via het New York van Henry James tot aan haar pasgeboren kleindochter. Het is een aantrekkelijke vorm: een multigenerationeel portret van vrouwen die worstelen met vrijheid, huwelijk en identiteit. Haar Spaanse betovergrootmoeder Pepita Duran, een beroemde flamencodanseres, kreeg ongehuwd vijf kinderen van de Engelse diplomaat Lionel Sackville-West. Pepita’s oudste dochter Victoria fungeerde jarenlang als chique gastvrouw van haar vader in New York, tot ze trouwde met diens erfgenaam, de jonge Lionel Sackville-West. Ze werd daarmee steenrijk én kasteelvrouwe van Knole. Middelpunt van het boek is Juliets grootmoeder Vita Sackville-West (1892-1962). Als dichteres, romanschrijfster, tuinierster van Sissinghurst en minnares van onder anderen Virginia Woolf was zij een van de kleurrijkste figuren uit de twintigste-eeuwse Britse literatuur. Ze vond niets zo fascinerend als zichzelf. Nicolson schrijft over haar met warmte, bewondering én een zekere huiver: ‘Op papier vond ze het een prima idee dat ik, haar kleindochter, de vrouwelijke lijn zou voortzetten. Toch wist ze niet goed hoe ze warmte moest geven aan een gesloten kind. We zaten ver uit elkaar op een tuinbank en bekeken elkaar behoedzaam.’

Met Vita en haar echtgenoot, politicus en schrijver Harold Nicolson, komen de boeken en het schrijftalent in de familie. Vita publiceerde boeken over haar grootmoeder Pepita en Knole en haar zoon Nigel Nicolson wijdde vervolgens een groot deel van zijn professionele leven aan het schrijven over zijn bijzondere ouders en het redigeren van hun briefwisselingen. Hij vertelde zijn dochter Juliet dat Vita postuum een centralere plaats in zijn leven is gaan innemen dan toen ze nog leefde ‘vanwege de boeken die ik en anderen over haar hebben geschreven’. Nigels kinderen zetten zijn literaire levenswijze voort. Ook Juliets broer Adam publiceerde over Sissinghurst.

De relatie tussen moeders en dochters is het belangrijkste thema van Nicolsons memoir. Een huis vol dochters lijkt dan ook een ideaal Moederdag-cadeau, maar dan als waarschuwing hoe het niet moet. Nicolsons voormoeders blinken niet uit in zorg en aandacht voor hun dochters. ‘In mijn familie lijken ouders altijd te vluchten wanneer hun kinderen hen het meest nodig hebben.’ Vita leek soms meer om haar rozen en minnaressen te geven dan om haar zonen. Haar man Harold daarentegen “zou een geweldige vader voor dochters zijn geweest”. De pagina’s over Juliets moeder Philippa Tennyson d’Eyncourt bevatten treurige voorbeelden van het doelloze leven waartoe rijke, zeer snobistisch opgevoede vrouwen in de jaren vijftig soms veroordeeld waren en de gevolgen daarvan voor hun dochters.

In haar familiekroniek wisselt Nicolson wisselt romantische beschrijvingen, vooral over het leven van Pepita en Victoria, af met analytische passages. Ze zoekt lijnen in haar voorgeschiedenis, bijvoorbeeld over de patriarchale verhoudingen tussen vaders en hun dochters en wie daar het meest van profiteerde. De laatste hoofdstukken zijn volledig autobiografisch en geven een aangrijpend beeld van Nicolsons eigen worsteling met moederliefde, verwachtingen en alcohol.

Juliet Nicolsons memoir verscheen al in 2016 in Engeland, onder de titel A House Full of Daughters. Ook de Nederlandse vertaling door Meta Gemert zal vooral lezers trekken die al gefascineerd zijn door Vita Sackville-West. Zij kunnen Een huis vol dochters lezen als aanvulling op Victoria Glendinnings standaardbiografie, de boeken van Nigel Nicolson en films als Portrait of a Marriage of Orlando. Het perspectief van Vita’s kleindochter is intiem, ambivalent en soms ontroerend eerlijk. Een evenwichtige familiekroniek over zeven generaties vrouwen is het niet helemaal. Dat boek komt misschien over dertig jaar, als Juliets kleindochter Imogen háár familiegeschiedenis gaat schrijven.

Petra Teunissen

Juliet Nicolson – Een huis vol dochters. Vertaald door Meta Gemert. Uitgeverij Van Maaskant Haun, Amsterdam. 320 blz. € 27,00.