Reinaerd Vos, die wrede dief

In het najaar van 2025 overleed Harrie Geelen op 86-jarige leeftijd. Voor mensen van mijn generatie iemand die onze jeugd heeft bepaald met scenario’s voor onder meer Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer? en Q en Q. En in die tijd, opa spreekt nu, had je alleen maar televisie voor kinderen op woensdagmiddag en zaterdagmiddag. En hij heeft ook de titelsong geschreven voor Peppi en Kokki, lees ik op zijn Wikipediapagina. Als je dat liedje na enkele decennia nog steeds kunt meezingen, dan heb je in ieder geval iets memorabels gedaan. En dan hebben we het nog niet eens over zijn eigen kinderboeken en illustraties voor andere kinderboeken waarmee Geelen veelvuldig mee in de prijzen viel.

Vlak na zijn overlijden verscheen nog De zaak Reinaerd Vos, de vertaling van Van den vos Reynaerde uitgegeven door In de Knipscheer. En nu moet ik helaas bekennen, dat ik niet zo gecharmeerd van deze vertaling. Dat komt mede door de computertekeningen in zwart-wit die Geelen al heel lang maakte en waarmee hij ook pionierde, maar wat twintig á dertig jaar terug heel baanbrekend was, is nu technisch nogal achterhaald. Ik ben er nooit echt een fan van geweest. Een kwestie van smaak wellicht.

Ik heb grotere bezwaren tegen de tekst, die af en toe fijne vondsten heeft.

‘Hoogheid,’ zei Bruun. ‘God zal me kraken
als die Vos mij íets kan maken.
Laat-ie niks bij Bruun proberen,
want Bruun zal hem mores leren.

Wat in dit citaat gebeurt en op den duur op de zenuwen gaat werken is het gebruik van accenten, die voor de lezer de klemtoon voorschrijven. Soms wordt die klemtoon dan nog extra benadrukt door een cursief, waardoor je blijft haken in de tekst.

Heel lang zagen we hem niet
toen kwam hij langs als heremiet,
Reinaerd Vos, die wrede dief,
en wat brengt hij mij? Een brief,
een waaraan, meneer koníng,
echt uw eigen zegel hing!

Of nog erger (ik val halverwege binnen in een citaat van Reinaerd die blijkbaar ook tussen haakjes praat):

Maak dus uw karwei daar af,
maak die galg in orde – snel –
of loop anders naar de hel.
(Graag de pas erin ja, rén.’)

Ysengrim zei toen ‘amén’;
‘ámen,’ zei Bruun. ‘En niet gebeuzeld,
naar de hel wie nu nog treuzelt.’

Wat ik ook helemaal niet snap is de keuze voor de witregels in de tekst, die nogal willekeurig lijkt te zijn. Ik citeer een wat langer stuk als Grimbeert de das als familie Reinaerd naar het hoof probeert te krijgen. Het is de derde poging nadat Bruun en Tibeert hebben gefaald.

Dus meldt Grimbeert Das zich bij
huize Malpertuis en hij
krijgt oom Reinaerd Vos te zien en
ook zijn tante Hermeline
met die welpjes om haar heen daar.

En neef Das besloot meteen maar
met de deur in huis te vallen:

‘U ziet zelf wel: met zijn allen,
ondergraaft men nu uw rechten.

Is ’t niet tijd om terug te vechten,
nonkel Reinaerd, zoetjesaan?

Om naar de koning te gaan?

[…]

Als – bij koninklijk besluit –
morgen, oom u toch, vrijuit,
na de zitting, mag vertrekken,
lijkt mij dat niet van de gekken.’

Door dee accenten, de witregels, de stoplappen (die Willem overigens ook door de tekst strooide) en de soms vreemde zinsconstructies kom je nooit lekker in het verhaal. Dat is jammer, al wil een echte Reinaerd-fanaat natuurlijk alles edities hebben.

Coen Peppelenbos

Willem – De zaak Reinaerd Vos. Vertaald door Harrie Geelen. In de Knipscheer, Haarlem. 190 blz. € 29,50.