De onderstaande recensie over De zondaars komt uit 2006.

Afhaken

Literatuur staat en valt met geloofwaardigheid. Je kunt de gekste dingen bedenken maar dan moet je er wel voor zorgen dat lezers erin blijven geloven. Een stelletje varkens dat elkaar probeert te onderdrukken, zie Orwell’s Animal farm, iemand die aanspoelt op een eiland waar alleen heel kleine mensjes wonen, zoals in Gullivers reizen. Nee, dat kan natuurlijk allemaal niet, maar een probleem hoeft dat niet te zijn. Laat lezers geloven in wat ze lezen en dan kun je ze van alles wijs maken. Sterker nog, hier gaat het om in literatuur.

Bij de roman De zondaars van Henry Sepers haakte ik op p. 126 af. Daarvoor had het verhaal me ook al de grootste moeite gekost, vooral de toon ervan, maar vooruit, dacht ik, misschien wordt het straks beter. Sepers vertelt de geschiedenis van Jurre van Lier die model is van zijn succesvol schilderende vrouw. Hij wordt leraar Nederlands op een school voor voortgezet onderwijs, niet omdat het voor het geld zo nodig moet, maar omdat er langzamerhand steeds grotere relationele problemen met zijn vrouw ontstaan.

De toon van het boek is luchtig, zelfs wel enigszins satirisch. De hele kunstwereld wordt uiteraard weer eens op de hak genomen: schilders zijn aanstellers, kunstliefhebbers laten zich flessen en galeriehouders willen alleen geld verdienen. Dat was allemaal om erg te gaan gapen. Ik begon steeds sterker te verlangen naar een satire op de kunstwereld die niet uitgaat van de bekende vooroordelen en die de rancune over kunst niet van de pagina’s af laat walmen.

Maar de satire rondom de gang van zaken op een school is in deze roman zo mogelijk nog vervelender. Allemaal domme en geile leraren natuurlijk, leiding gevend personeel allemaal gestoord of half gek, leerlingen vervelend en stompzinnig. Het bekende werk, al honderden keren vertoond en meestal totaal oninteressant. Dat het beter en leuker kan, valt bijvoorbeeld te lezen in De buitenvrouw van Joost Zwagerman en vorig jaar nog in Meesterschap van Harmen Wind. Om over Bint van Bordewijk maar te zwijgen.

Toch hoef je hierop als lezer nog niet helemaal af te knappen, leuk is anders, dat is waar, maar zolang de geloofwaardigheid enigszins in stand blijft, valt het allemaal wel te behappen. Helaas ontpopt de held in deze roman zich steeds meer tot een zwaar gestoorde gek die waanvoorstellingen heeft over een leerlinge, met haar moeder het bed in duikt en zich steeds ernstiger misdraagt.

Hij gaat er zelfs toe over een collega leraar zwart te maken en schrijft daartoe een schandelijk en lasterlijk verhaal, dat hij anoniem naar alle leerlingen en personeelsleden e-mailt. Natuurlijk komt men erachter dat hij dit verhaal schreef, maar het rare is dat de held niet wordt geschorst of op staande voet ontslagen. Hier haakte ik dus af, ik kon er niet meer in geloven want zo werkt het uiteraard niet op een school: een leraar die zoiets uithaalt wordt direct geschorst.

Ik heb de rest wel gelezen maar steeds verbaasder over zoveel rariteiten en onwaarschijnlijkheden. Sepers haalt er nog een tragisch verleden van de held en diens vrouw bij, maar de ongein en ongeloofwaardigheid van het geheel was daarmee niet meer weg te werken.

Kees ’t Hart

Henry Sepers – De zondaars. De Arbeiderspers, Amsterdam. 206 blz.

Deze recensie verscheen voor het eerst in de Leeuwarder Courant op 20 januari 2006.