Tragikomedie met hilarische passages

Zo ver heen is de achtste roman van Jess Walter (1965). Het speelt zich voor een groot deel af in Spokane, in de staat Washington waar de auteur zelf ook is geboren en nog steeds woont. In zijn recente roman stelt Walter de polarisatie in de huidige VS aan de kaak. De roman werd genomineerd voor een Aspen Words Literary Prize, die wordt toegekend aan de auteur van ‘een invloedrijk fictiewerk dat een belangrijk hedendaags vraagstuk belicht en de transformerende kracht van literatuur op het denken en de cultuur aantoont.’ In Nederland is de roman nu verschenen in vertaling van Paul Bruijn en Nicolette Hoekmeijer. Voor de meesten zal Walter bekend zijn door zijn gevierde roman Schitterende ruïne uit 2016.

Het is november 2016 – Donald Trump is zojuist gekozen tot 45e president van de Verenigde Staten. Hij wordt niet genoemd, maar de data zijn veelzeggend – als de gepensioneerde milieujournalist Rhys Kinnick tijdens het Thanksgiving-diner bij zijn dochter Bethany onverwijld in een politiek-maatschappelijke discussie verwikkeld raakt met Shane. Deze ‘onnozele echtgenoot van zijn dochter’ heeft bekeerd en zich aangesloten bij de christelijk-nationalistische beweging ‘Het leger van de Heer’ – een rechtse en sektarische militie, waar hij ‘langzaam ingezogen was’ en die verbonden is aan de Kerk van het Gezegende Vuur. Hij houdt er allerlei complottheorieën op na waarmee Rhys zich niet kan verenigen. Ondanks dat de heren van tevoren hadden beloofd geen trammelant te maken over politiek of religie, loopt de woordenwisseling uit de hand en komt het tot een handgemeen, waarbij Rhys zijn schoonzoon een fikse mep verkoopt.

Rhys realiseert zich dat er voor hem ‘geen plaats meer was in deze ridicule wereld’ en hij verzuimt om verantwoordelijkheid voor zijn daden te nemen. Hij neemt de benen en besluit zich terug te trekken in de bossen van Spokane aan de Pacifische Noordwestkust, in het afgelegen ‘oude huisje van sintelblokken’ dat al sinds jaar en dag in bezit is van de familie. Rhys is een gebroken man die zich genoodzaakt ziet om alle banden te verbreken, en – zonder connectie met de wereld om zich heen – in zijn zelfgekozen eenzaamheid vervreemd raakt van zijn familie. Hij leeft er volledig offgrid, heeft zijn smartphone uit het autoraam gesmeten en sluit zich volledig af van het nieuws; geen televisie, geen computer.

Er waren dagen dat het lezen van de krant voelde alsof je in een vliegtuig zat dat op het punt stond door een gestoorde piloot de grond in te worden geboord.

Wel ‘leek het huisje haast uit zijn voegen te barsten van woorden, van boekenplanken aan alle muren en voor de twee ramen.’ Hij herleest Walden van Henri David Thoreau en identificeert zich met de auteur. ‘Leef in elk seizoen terwijl het verstrijkt; adem de lucht in, drink de drank, proef het fruit en schik je naar de invloed van de aarde.’ Walter heeft ook een citaat van Thoreau als motto opgenomen in zijn roman:

Pas als we verloren zijn… als we al het aardse zijn verloren, vinden we langzaam onszelf.

Zeven-en-een-half jaar later staat een buurvrouw van Bethany voor de deur met de negenjarige Asher en de dertienjarige Leah die hij in eerste instantie niet herkent als zijn kleinkinderen. Bethany heeft een briefje voor de buurvrouw achtergelaten met de mededeling dat ze de wijk heeft gekozen om op onderzoek uit te gaan én de vraag of zij de kinderen naar haar vader in Spokane wil brengen. Asher oppert dat papa haar misschien wel heeft vermoord. Dit zet direct de geest van Rhys op scherp.

Ondertussen heeft Shane een stel discipelen van de kerk opdracht gegeven om zijn kinderen te achterhalen. Zij ontvoeren de twee en brengen hen onder in het bewapende complex van de kerk in het noorden van Idaho. Rhys laat het er uiteraard niet bij zitten. Hij besluit in weerwil van zichzelf om zijn veilige habitat te verlaten om de ‘wilde wereld’ weer in te gaan en probeert de verblijfplaats te achterhalen. Hierbij krijgt hij onverwacht de hulp aangeboden van Chuck Littlefield, een gepensioneerd en getroebleerd ex-agent zware misdrijven met een persoonlijkheidsstoornis.

Wat volgt is een kat-en-muisspel; een spannende en bij tijd en wijlen dolkomische roadtrip, waarbij de kogels de lezer om de oren vliegen en die Rhys een gebroken jukbeen oplevert. De levensechte en ironische dialogen zijn sterk, met bijtend scherpe galgenhumor.

De plot is niet overal even geloofwaardig en er doen zich onverwachte plotwendingen voor die soms wat onwaarschijnlijk aandoen, maar het is ontroerend te ontdekken wat de beweegredenen zijn van de bonte verzameling aan personages. Allemaal blijken ze op de een of andere manier door hun keuzes in het leven aan elkaar verbonden te zijn. Ondanks de geestige passages en dialogen weet Walter levensvraagstukken te verwerken in zijn roman. Stuk voor stuk zijn de personages het slachtoffer van het hedendaagse politieke klimaat van de VS, van miscommunicatie, stijfkoppigheid en goedgelovigheid, het onvermogen om zich te conformeren en verdwaald zijn geraakt in de polarisatie, en – in grote lijnen – de zin van het leven; hoe gaan we om met onzekerheden in een stressvol en opeisend bestaan, zoals velen dit heden ten dage op zich afgevuurd voelen? Hoe verhouden een milieujournalist en een complotdenker zich met elkaar? Hoe denken we over respect hebben voor elkaars mening en elkaar de ruimte gunnen in een versplinterde samenleving? Hoe is het om het leven te leven zoals je dat zelf in wilt vullen en de keuze om je af te sluiten van alle ellendige berichten die ons dagelijks bereiken? Is dat dapper of lafhartig, of weerspiegelt dit het gevoel van falen? Wat zijn de gevolgen van een gebroken gezin? Hoe ontstaan er scheuren binnen een familie door verschillende inzichten?

Zo ver heen is een boeiend en meeslepend verhaal, met personages die allen ‘zo ver heen’ zijn. Die met overtuigende diepgang zijn beschreven en voor iedereen herkenbaar zullen zijn.

Marjon Nooij

Jess Walter – Zo ver heen. Marmer, Baarn. 320 blz. € 24,99.