Louis Paul Boon op speed

Vlammend, pijnlijk, confronterend. Op een dag zal iedereen hier altijd tegen zijn geweest van Omar El Akkad is niet alleen een genadeloos relaas over Gaza, het houdt het liberale westen ook een bikkelharde morele spiegel voor. Het boek van de Egyptisch-Canadese schrijver verscheen vorig jaar in het Engels en werd bekroond met de National Book Award voor non-fictie.

‘Schop de mensen tot zij een geweten krijgen’, luidt de beroemde slotregel van Mijn kleine oorlog (1947) van Louis Paul Boon. In Op een dag schopt Omar El Akkad er wat dat betreft stevig op los, precies op de plekken waar het pijn doet. Het begon met een tweet op 25 oktober 2023. Toen stuurde hij een bericht rond met een video van een platgebombardeerde wijk in Gaza: ‘Op een dag, als het veilig is, als er geen persoonlijke nadelen meer kleven aan het benoemen van iets zoals het is, als het te laat is om iemand ter verantwoording te roepen, zal iedereen hier altijd tegen zijn geweest’. Die tweet en die verontwaardiging zijn nadien uitgemond in een boek, in een razend relaas dat je als lezer met hartkloppingen achterlaat.

Omar El Akkad is geboren Egypte, opgegroeid in Qatar en in Canada en is nu Amerikaans staatsburger. Als journalist met Arabische roots schreef hij onder meer over het Midden-Oosten, Afghanistan en Guantanamo. In Op een dag vormen wat er in Gaza gebeurd is (en nog steeds gebeurt) en de huichelachtige houding van het westen in die gebeurtenissen de rode draad. Maar El Akkad kiest bewust voor een perspectief dat ruimer gaat dan het bloedbad in Gaza alleen. ‘Dit is een verslag van de breuk met het idee dat de beschaafde, westerse links-liberaal ergens voor stáát’, schrijft hij.

El Akkad legt uit hoe zijn Arabische afkomst in het westen een soort ‘last’ is die hij moet dragen. Het is een voortdurende confrontatie met het anders-zijn, er nooit helemaal bij horen, jezelf moeten bewijzen en rechtvaardigen, anderen doorlopend geruststellen,… Een gevoel dat zeker sinds 9/11 nog eens versterkt werd, al heeft Gaza bij El Akkad wel geleid tot een nieuw kantelpunt:

Mijn hele leven heb ik westerlingen op hun gemak willen stellen met een uitgebreid repertoire van culturele verwijzingen, grappen, afkortingen en allerlei andere manieren om duidelijk te maken dat ik niet anders ben, dat ik ben zoals zij. En plotseling kan ik nergens meer op terugvallen. Al maanden is mijn overheersende emotie verbijstering: wat mankeert me dat ik niet kan doen alsof alles normaal is? Wat is er mis met de mensen die dat wél kunnen?

Op een dag is een vlammende aanklacht tegen wat El Akkad zelf bestempelt als ‘de morele zelfvernietiging van het westen’, tegen westerse beleidsmakers die steevast de andere kant op kijken, tegen het monddood maken van mensen die kritiek hebben op wat er gebeurt in Palestina, tegen het opofferen van het internationaal recht, enz… Als westerse journalist raken sommige vragen die El Akkad opwerpt ook bij mij persoonlijk midscheeps. Is het niet al te makkelijk om vanop duizenden kilometers afstand, vanuit het veilige westen, stukken te schrijven over het Midden-Oosten? In hoeverre kan en moet je als journalist in dit soort situaties van extreem onrecht onpartijdig en neutraal blijven? ‘Een journalist moet zich keren tegen het stilzwijgen en de doofpot’, meent El Akkad.

Er zit een gezonde dosis Indignez-vous! (in 2011 vertaald als Neem het niet!) van Stéphane Hessel in het boek van El Akkad. Maar eerder dan een vurige oproep tot verontwaardiging en verzet, is Op een dag misschien nog meer een oproep om niet weg te kijken en moed te tonen, los van je eigenbelang. Moedig zijn is mooi, maar het betekent weinig als er niets op het spel staat.

Niet op elke vraag geeft de auteur zelf het antwoord. Dat is ook niet nodig. Er waren maar twee dingen waar ik tijdens het lezen soms moeite mee had: de vele sprongen heen en weer in de tijd en het feit dat El Akkad hetzelfde punt soms meermaals wil maken. Voor de rest leest het boek vooral als één lange uitnodiging om zelf ook voor de spiegel te gaan staan, om je eigen denken en doen in deze kwestie in vraag te stellen. Bovenaan het lijstje met ontspannende zomerlectuur zal het boek van El Akkad niet komen te staan, maar het verdient zeker een plaats bovenaan de lijst met broodnodige en belangrijke boeken van deze tijd.

Maarten De Rijk

Omar El Akkad – Op een dag zal iedereen hier altijd tegen zijn geweest. Uit het Engels vertaald door André Haacke en Ruud van der Helm. Meulenhoff, Amsterdam. 203 blz. € 22,99.