Angolese vrijheidsstrijd

José Eduardo Agualusa is een schrijver met een stevige reputatie. Zijn romans zijn bekroond en in vele talen vertaald. Een algemene theorie van het vergeten won de Dublin Literary Award en stond op de shortlist van de Man Booker International Prize. Met die reputatie in het achterhoofd begin je dan ook met enige verwachting aan Meester van de trommels.

Al in het begin dringt zich deze vraag op: wat is waar en wat is verzonnen? Dat spanningsveld tussen fictie en historie vormt een rode draad in de roman. Agualusa neemt de lezer mee naar Angola en het koninkrijk Bailundo, waar familiegeschiedenis en nationale geschiedenis voortdurend in elkaar grijpen. Hij baseert zich op historische gebeurtenissen en culturele tradities, maar laat zich tegelijkertijd alle vrijheid van de verbeelding. Juist die vermenging van feit en fictie is kenmerkend voor zijn werk.

Het verhaal ontvouwt zich in een rustig tempo. Wie op zoek is naar grote spanningsbogen en cliffhangers, zal weinig aan zijn trekken komen. Meester van de trommels is een liefdesverhaal en avonturenroman in een exotische omgeving, maar de reis door tijd en cultuur is belangrijker dan de plot rond hoofdpersoon Jan.

Opvallend is de structuur met intermezzo’s van een ik-verteller. Deze passages staan tussen vierkante haken en maken pas aan het einde duidelijk wie de lezer toespreekt. Ze voegen een extra laag aan het verhaal toe en werpen licht op historische en culturele aspecten.
Agualusa schrijft naast romans ook kinderboeken en af en toe lijkt die verteltoon in deze roman door te klinken. De personages blijven wat op de vlakte en ook ingrijpende gebeurtenissen worden soms opvallend eenvoudig beschreven. Spannende momenten worden niet altijd rechtstreeks beleefd, maar achteraf in een terugblik verteld. Wanneer Jan bijvoorbeeld zijn bewustzijn verliest, wordt dat niet als een dramatisch moment uitgewerkt, maar achteraf beschreven:

Toen hij z’n ogen opende zag Jan twee meisjes over hem heen gebogen. Ze waren zijn gezicht aan het wassen met een natte doek. De luitenant probeerde zich op te richten en de meisjes schrokken. Een van de twee rende gillend naar buiten. Het andere trok zich terug in een hoekje en staarde hem bang en nieuwsgierig aan. ‘Waar ben ik?!’

Een grote naam maakt niet elk boek even overtuigend. Meester van de trommels is sfeervol en rijk aan geschiedenis, liefde en avontuur, maar weet de lezer niet altijd te raken. De afstand tot de personages blijft voelbaar en ook de spanningsopbouw had sterker kunnen zijn. Agualusa is een begaafd verteller met zijn kennis van Angola, zijn gevoel voor geschiedenis en zijn vermogen om een verdwenen wereld tot leven te wekken. De kracht zit uiteindelijk minder in de personages of de spanning dan in de cultuur, de magische sfeer en de onzekerheid over wat werkelijkheid is en wat verbeelding.

Rosanna Del Negro

José Eduardo Agualusa – Meester van de trommels. Vertaald uit het Portugees door Harrie Lemmens. Koppernik, Amsterdam. 227 blz. € 24,50.