Kleine verse novels met grote zeggingskracht

Soms is er niets meer nodig dan een schrijver, een tekst en een lezer, niets daartussenin, en dan is het goed, omdat het stroomt. Nele Baplu is een onafhankelijke auteur, die geen tussenkomst wenst van een gevestigde uitgever en ook niet hunkert naar een podium. Al diverse literaire parels van haar hebben het licht gezien en van allemaal kan gezegd worden: ze zijn compact en hebben een grote zeggingskracht. Door het intensieve gebruik van witregels en spaarzame tekst kun je haar novelles ook ‘verse novels’ noemen. Ik zal je schrijven is een universele briefnovelle tussen twee geliefden in oorlogstijd en Mijn lieve jongen een zoektocht van een grootvader naar zijn kleinzoon, in de mist van zijn herinneringen.

Adam en Miriam schrijven elkaar brieven in een onbekende oorlog. Adam vraagt zich af hoe hij moet schrijven: ‘hoe je hier bezoedeld raakt. Hoe kan je dit getekende lichaam nog beminnen als je alles weet?’ Hij heeft gezien hoe zijn broer ontplofte en weet niet hoe hij nog zichzelf kan blijven: ‘Zorg goed voor jezelf. Laat goed voor je zorgen. Wacht niet op mij. Zelfs als ik kom, kom ik niet. Ik ben jouw Adam niet.’ Toch neemt hij zich voor naar huis te komen.

Ondertussen wacht Miriam op Adam: ‘Ik wacht en alle andere vrouwen wachten. Op de terugkeer van hun man. Op de terugkeer van hun kind. Heel het dorp wacht, in een wakend slapen. Toch zijn de vrouwen allemaal bang dat ze wachten op een bericht dat ze niet willen krijgen: ‘Kom naar mij, mijn lieve Adam. Maar kom als jij. // Wees je bericht voor. Wat er ook geschreven staat, ik zal het niet lezen.’ Mooi is hier dat er een echo klinkt van Adams brief, waarin hij zegt dat hij Adam niet meer is, terwijl ze elkaars brieven vermoedelijk niet gelezen hebben.

De brieven klinken soms pathetisch, dan weer doodgewoon over alledaagse gebeurtenissen, waardoor je argeloos verder leest en dan ineens geraakt wordt door vlijmscherpe, ontroerende passages. Zo vraagt Miriam aan Adam of hij zijn broer over hun liefde wil vertellen, voor het geval Adam zal sneuvelen, zodat hun liefde in elk geval in zijn broer blijft voortbestaan. Als lezer heb je dan Adams brief al gelezen, waarin staat dat zijn broer niet meer leeft.

Zo voel je je als lezer steeds meer als een machteloze postbode tussen de twee geliefden, die geen van beiden nog bereiken kan. Je ziet hoe de twee steeds meer losraken van elkaar, tot Miriam een te groot offer moet brengen om haar brieven nog bezorgd te krijgen, en Adam een last bij zich draagt die hij nooit mee naar huis zal kunnen nemen.

Ook in Mijn lieve jongen ontvouwt zich langzaamaan een groot drama. Een grootvader houdt zielsveel van zijn kleinzoon, met wie hij keer op keer op bootreis is geweest, maar nu kan hij de weg niet meer vinden tussen zijn herinneringen. Zijn dochter houdt een oogje in het zeil, maar kan niet voorkomen dat hij verdwaalt in de mist en zijn kleinzoon keer op keer verliest, terwijl hij hem steeds opnieuw in zijn armen sluit.

Ook in dit verhaal is de zeggingskracht groot. Kleine dialogen tussen grootvader en kleinzoon, of vader en dochter, wisselen elkaar af, dwars door elkaar, door de tijd heen, alsof je ook als lezer de geschiedenis bij elkaar moet sprokkelen. Een prachtig beeld is het touw, waarmee de grootvader zijn kleinzoon altijd naar zich toe zou kunnen trekken. Dat touw is als een rode draad, maar dan wel een van rouw.

Het werk van Nele Baplu lijkt me heel geschikt voor jongeren die moeilijk tot lezen komen, vanwege de pagina’s die veel wit bevatten, maar toch veelzeggend zijn. Bovendien wordt de aandacht naar het einde getrokken, omdat in beide novelles zich een drama voltrekt, en ondertussen raakt de lezer ondergedompeld in rijke taal.

Dietske Geerlings

Nele Baplu – Ik zal je schrijven. Eigen beheer, Rotterdam. 107 blz. € 20,00.

Nele Baplu – Mijn lieve jongen. Eigen beheer, Rotterdam. 84 blz. € 18,00.