‘zodat ik niet breek en alle controle verlies’

De nacht van Sara Gordan begint met een treffend motto van Joan Didion: ‘When we talk about mortality we are talking about our children’. Het is het relaas van een radeloze moeder die midden in de nacht op zoek is naar haar vermiste tienerdochter met diabetes. De roman is hartveroverend en hartverscheurend tegelijk.

Tieners horen zich los te maken van hun ouders en dat proces verloopt bij iedere tiener weer net iets anders. Ingewikkeld wordt het wanneer de jongere een beperking heeft of ziek is. Hoe kan een kind dat afhankelijk is van zijn ouders ontsnappen aan die liefdevolle zorg? De nacht is geschreven vanuit de moeder en begint midden in de zorgen:

Dit is de laatste landtong van de nacht, het is vier uur en ik kan niets anders meer doen dan opgeven. Ik heb je honderd keer gebeld, ik heb al je vrienden gebeld, ik heb je boze, liefdevolle, dreigende en smekende berichtjes gestuurd. Ik heb contact gezocht met jongerenwerkers, jeugdhonken, de politie en verschillende crisisdiensten, je foto is verspreid onder het personeel op alle Stockholmse metrostations.

De moeder heeft naast deze dochter nog een zoontje en een dochtertje, die ze niet zomaar ergens kan onderbrengen en daarom vaak op sleeptouw neemt. Haar man fietst rond, maar ook zelf zwerft ze door de straten, langs de begraafplaats, in angst dat ze haar dochter ergens dood vindt, want haar dochter drinkt en rookt en neemt haar medicijnen niet mee. De vriendin van de moeder verklaart haar voor gek, want ook al zou er iets vreselijks gebeurd zijn, waarom zou je in vredesnaam op een begraafplaats gaan zoeken, bovendien: ‘De doden vind je niet op een begraafplaats, die hebben betere verstopplekken’. Maar de logica van een radeloze moeder is nauwelijks te doorgronden.

Het verhaal is geschreven aan de dochter en daarom behalve een wanhoopskreet ook een hartveroverende liefdesverklaring:

Ik had alles anders moeten doen, je hebt het gezegd en je hebt je stinkende best gedaan om het te bewijzen en we weten allebei dat je daarin zult slagen, de vraag is alleen nog hoe. Liefste, waar ben je toch?

Stukje bij beetje krijg je de geschiedenis van het gezin te lezen. De moeder heeft eerder een nog ongeboren kindje verloren: ‘Daar liepen we dan, ik denk niet dat we elkaars hand nog vast hielden, als ik eraan terugdenk wil ik niemand aanraken, mijn huid moet onaangeroerd blijven zodat ik niet breek en alle controle verlies.’ Dit kindje was net als de tienerdochter van ‘De Fransman’, die nu al elf jaar geleden vertrokken is, terug naar Frankrijk. Inmiddels heeft ze een relatie met haar nieuwe man, met wie ze de twee jongste kinderen heeft.

Ook de geboorte van de tienerdochter was problematisch: ‘Ooit was je klein en beschadigd, je was de allermooiste. Je bent nog steeds de mooiste, maar destijds: precies drie kilo, gezwollen ogen, je mond geopend rond de tumor op je tandvlees, meerdere centimeters groot.’ De liefde van de moeder is onvoorwaardelijk en haar zorgen van toen mengen zich met die van nu.

Je leest daarnaast over het recentere verleden, namelijk over de botsingen met de veertienjarige die in bed blijft liggen en niet naar school wil:

Ik breng je ontbijt en insuline, jij ligt roerloos in bed. Ik trek het rolgordijn omhoog, je schreeuwt: Doe dat gordijn omlaag, anders ga ik niet naar die kutschool. Ik doe het gordijn omlaag, maar je gaat nog steeds niet naar school.

De relatie tussen moeder en dochter is complex door de afhankelijkheid. Omdat de dochter drinkt en rookt en haar medicijnen niet inneemt, is ze een soort tikkende tijdbom. Die spanning voel je voortdurend. Gaat de moeder haar terugvinden en als ze haar terugvindt, hoe moet het dan verder? Doordat de zoektocht steeds onderbroken wordt door herinneringen blijft het verhaal spannend.

Ergens in het verhaal huilen moeder en dochter gedurende een lange autorit samen om ‘Simone’ van Silvana Imam. Sinds het lezen van deze roman staat dit nummer op mijn afspeellijst en in korte tijd ben ik helemaal in de Zweedse rapmuziek beland. De kracht van dit verhaal zit niet alleen in de wanhopige zoektocht, maar vooral in het blootleggen van de complexe moederdochterrelatie, de liefde, angst en drang naar autonomie waarmee ze elkaar in een wurggreep houden, de banaliteit en meedogenloosheid van het leven waarin ondanks alles de liefde zegeviert.

Dietske Geerlings

Sara Gordan – De nacht. Vertaald door Eline Jongsma. Oevers, Zaandam. 176 blz. € 22,50.