Hoe een kaskraker bijna in zijn ambities verzoop

‘Kroniek van een rampzalige productie,’ zo luidt het onderschrift van Zee van angst. Accuraat, want het verhaal van de Franse stripmaker Mahi Grand (Een Engelsman in mijn boom) is een heel boeiende making-of-geschiedenis van de film Jaws uit 1975.

Het verhaal begint als Steven Spielberg op de divan ligt. Het is gissen waarom, maar het blijkt een handig vehikel: zo kan hij zijn verhaal uit de doeken doen en ons de hele ontstaansgeschiedenis van de film navertellen. De psychiater interrumpeert amper; in het vervolg zien we hem zelden terug en dan vooral als een overbodige souffleur. Terug in de jaren zeventig zien we een dan 26-jarige filmmaker die nog nauwelijks iets gepresteerd heeft, maar voor wie op een of andere manier alle deuren steeds opengaan. Producenten, geldschieters en filmbonzen hebben eindeloos geduld met de driftige jongeling, die zich niet gemakkelijk laat afschepen. Als we hieruit iets moeten leren, dan is het dat je op alle plekken vrienden moet hebben.

Een leuke rol is weggelegd voor Alfred Hitchcock, die af en toe naast Spielberg opduikt als die erdoorheen zit. De adviezen van Hitchcock snijden hout, al zien we Spielberg steeds een andere kant op bewegen. Als de oude meester zegt dat er maar drie dingen belangrijk zijn bij een film: een scenario, een scenario en een scenario, gooit Spielberg de hele boel gewoon nog een keer om, tot afgrijzen van zijn crew, die met de week meer gedemoraliseerd raakt.

Mooi is om te zien hoe er kunstgrepen worden bedacht om een haai te laten doen wat de film verlangt. Voor de goede orde: in het tijdperk voor de computer werd alles geknutseld en uitgevogeld. De haai was dus van een soort plastic en het ding zat vol elektronica om het dier te laten bewegen. Een tipje van de sluier: eenmaal in zout water gaat de hele zooi stuk. Alles weer opnieuw. En zo zien we het aantal draaidagen uitdijen en het logistieke verhaal in de soep lopen. Geldschieters boos, bazen moe, alles dreigt alsnog afgeblazen te worden. En niet één keer, maar voortdurend.

Spielberg zet door. Als alles met plakband en touw aan elkaar hangt, ligt het vooral aan de montage achteraf die er nog iets van maakt. En toch is het nog niet af. Enter John Williams, de arrangeur van filmmuziek, die volgens Spielberg net in zijn symfonische periode zit. In een ludieke scène legt hij Spielberg uit dat ‘mi fa’ de hele truc is. De aanzwellende da-dam da-dam is dreigend, het voelt als een pulserende hartslag en is angstaanjagend. Pas met die laag is de film af. Wat volgt, weten we: Jaws brak alle records en werd de grootste blockbuster aller tijden (al raakte het die nummer 1 plek twee jaar later alweer kwijt aan Star Wars). Dat succes is heerlijk uitgewerkt; het voelt als een beloning – ook voor de meevoelende lezer.

Mahi Grand heeft er een sterk verhaal van gemaakt, al weten we allang hoe het afloopt. De discussies en conflicten zijn fraai in beeld gebracht, de bijzondere werkwijzen en kijkjes achter de schermen maken het interessant. Het tekenwerk is minder fraai: vaak krijg je het gevoel dat er plaatjes zijn overgetrokken; zijn lijnvoering is onzuiver en soms ronduit lomp. Met een grid van drie stroken per pagina (soms twee) oogt het nogal onbeholpen, maar het houdt de vaart er wel in. Dit is bij uitstek een verhaal dat scoort, omdat het onderwerp zo lekker is.

Het is vooral te hopen dat de filmfanaten, die hier zeker veel plezier aan beleven, doorhebben dat achter de ronkende titel en het verhullende onderschrift een heel interessant en lezenswaardig verhaal schuilgaat over de film die geschiedenis schreef. Ternauwernood, weten we nu.

Stefan Nieuwenhuis

Mahi Grand – Zee van angst. Dargaud. 184 blz hardcover. € 29,99.