Palestina

Maakte in 1998 Naeem Murrs debuut niet zoveel indruk op mij, voor zover ik me herinner, dat is wel anders na lezing van Elke vlucht brengt je thuis, Murrs vierde roman, maar 28 jaar later slechts de tweede in een Nederlandse vertaling.

De titel Elke vlucht brengt je thuis verwijst naar het beroep dat Jack Shaban uitoefent: hij is steward op binnenlandse (Amerikaanse) passagiersvluchten. Hij woont met zijn islamitische vrouw Dimra in een appartementencomplex in Chicago, Illinois, en daar zijn nogal wat problemen waarmee Jack als voorzitter van de vve moet dealen. Daarnaast heeft Jack niet alleen nogal wat uit te vogelen wat zijn identiteit betreft, maar is hij ook opgegroeid in een vluchtelingenkamp in Gaza. Aldus schaakt Elke vlucht brengt je thuis op verschillende borden.

Het is 2008 en de kredietcrisis is in Amerika op zijn hoogtepunt. Het appartement van Jack en Dimra is nieuw, maar het gehele complex is nauwelijks afgebouwd; dat wil zeggen dat makelaar en aannemer niet meer reageren op de claims van de bewoners – ze moeten het zelf uitzoeken. En dat geeft onderling nogal wat wrijvingen, temeer daar de appartementen bijzonder gehorig zijn. De bewoners zien er dan ook geen been in om elkaar het bloed onder de nagels vandaan te halen. De gemoederen lopen flink hoog op als Marcia, een alleenstaande, zwangere, tamelijk agressieve moeder, het kelderappartement betrekt. En Jack moet het allemaal maar zien op te lossen. Ook Dimra is zwanger, maar heeft al flink wat miskramen achter de rug vanwege buitenbaarmoederlijke zwangerschappen. Het appartementencomplex is een borrelende biotoop, overlopend van frustraties.

Al gelijk toen Jack in dienst trad als steward, heeft hij aan al zijn collega’s bekend gemaakt dat hij homo is, waarom precies weet hij niet meer, maar hij kan niet anders dan die leugen voortzetten, temeer daar zijn favoriete collega, de voluptueuze Birdy, een soort van verliefd op hem is geworden en zo kan Jack haar afhouden.

De identiteit van Jack – eigenlijk Jamal – wordt nog complexer als Murr zijn verleden ter sprake brengt en dat samenbrengt met de treurige geschiedenis van het Palestijnse volk; een lesje onderdrukking dat al in 1946 begon en via Fatah, de PLO en Arafat doorwerkt – tot op de dag van vandaag. Een uitglijertje (ook voor de vertaler) is wel dat de dramatische gebeurtenissen tijdens de Olympische Spelen in 1972 worden toegeschreven aan de Olympische Spelen in Berlijn, maar die waren natuurlijk in München. Enfin, zijn ouders politiek vervolgd, de gevangenis in, en Jack/Jamal in verwarring aan zichzelf overlatend, terwijl hij nog maar een (late) puber is en, onderzoekend, homoseksuele ervaringen heeft met zijn even oude neef. Het is prachtig beschreven.

Een geluk is dat Jack bij toeval een Egyptisch paspoort heeft en dat hij met zijn gedwongen huwelijksbruid Dimra, vlak voor de Eerste Golfoorlog Gaza kan ontvluchten en dus landt in Chicago. Maar het leven in Amerika is ook niet gemakkelijk. Murr beschrijft op indringende wijze de problemen waarmee Jack zich ziet geconfronteerd. Solidariteit met de onontwikkelde Dimra, die maar geen zwangerschap kan volbrengen, moet hij zich bekennen aan Birdy, of kiezen voor Marcia, de rauwe, getatoeëerde vrouw met wie het bed deelt?

Elke vlucht brengt je thuis is met invoelende pen en veel mededogen geschreven. Het is zowel een ontwikkelings- als politieke roman en anno 2026 een roman die stemt tot nadenken – wat literatuur vermag – over de Palestijnse zaak. Dit alles tezamen is door Naeem Murr bijzonder knap verknoopt tot een uitstekende, tot nadenken stemmende roman.

Wiebren Rijkeboer

Naeem Murr – Elke vlucht brengt je thuis. Vertaald door Lucie van Rooijen. Ambo│Anthos, Amsterdam. 356 blz. € 24,99.