Een glazen plafond van marmer

Het glazen plafond was aan het begin van de Renaissance van dik en ondoordringbaar marmer. Als een jonge vrouw iets anders wilde dan trouwen of in het klooster dienen, had ze een zwaar leven. Jean-Claude van Rijckeghem vertelt in Properzia over het indrukwekkende leven de vijftienjarige notarisdochter Properzia die alleen met haar zus en vader opgroeit in Bologna. Haar zus Beatrice is knap, gehoorzaam en introvert, Properzia heeft een bol gezicht, is eigenzinnig en neemt geen blad voor de mond. En ze lijkt op hun overleden moeder. Hun vader houdt hen het liefste binnen, weg van de wereld, al zijn beide meisjes wel goed opgeleid en hebben ze zelfs leren tekenen en kennen ze de grote kunstenaars en hun werken.

Beatrice wordt uitgehuwelijkt en Properzia moet het klooster in om haar onstuimige inborst en brutale houding in toom te leren houden. Dat laat ze niet gebeuren en ze loopt weg, maar verdrinkt daarbij bijna in een kanaal en wordt dientengevolge flink ziek. Om aan te sterken mag ze naar haar tante aan de kust, ook een eigenzinnige vrouw. Daar ontmoet ze de fantasierijke en piraatachtige jongen Diego en wordt op slag verliefd.

Weer terug in Bologna besluit ze nu echt haar biezen te pakken. Ze verkleedt zich als jongen, snijdt haar lange vlecht af en gaat met haar ezel achter drie jonge leerling-kunstenaars aan die in Toscane een fresco moeten schilderen in een kerk. Ze wil ook kunstenaar worden. De jongens sturen haar terug, maar omdat ze vier dagen moeten reizen en haar ezel alle spullen van de jonge kunstenaars kan dragen, wordt ze uiteindelijk getolereerd.

Vanaf dat moment gaat het vaak mis, ze komt in gevaarlijke situaties terecht en ze wordt meermalen ontmaskerd en als meisje weer terug gestuurd naar huis en zelfs naar het klooster. Diego lijkt ook niet meer uit haar leven te verdwijnen en hij komt haar op de meest ongelukkige momenten nog ongelukkiger maken. En constant moet ze zich als jonge vrouw bewijzen, laten zien wat ze waard is en als ze dan uitstijgt boven het gemiddelde niveau van de mannelijke tekenaars, schilders of beeldhouwers, wordt er gegrinnikt en klinkt er hoon.

Toch krijgt ze van een enkeling steun. Niet van haar vader, die wil dat ze terug in het gareel komt, maar haar zus, haar tante en zelfs de grote Michelangelo die haar in dienst neemt als leerling, staan achter haar. Properzia voert een ongelijke strijd om haar eigen keuzes te kunnen maken, om kunstenaar te worden, om vrij te zijn. Mannen en de mannenwereld werken haar tegen, maar met haar standvastigheid komt ze heel ver en zo ze bikt ze zich langzaam door het marmeren plafond.

Jean-Claude van Rijckeghem schreef met Properzia een rijk verhaal met vaart en diepgang over de eerste vrouwelijke beeldhouwer uit de Renaissance. Is het adolescentenliteratuur, zoals op de website van de uitgever staat? Dat is het ook, zeker, maar hopelijk weerhoudt die aanduiding volwassenen er niet van het boek te gaan lezen. Dat is het namelijk meer dan waard.

Van Rijckeghem werd eerder genomineerd voor de Thea Beckman prijs en stond op de longlist voor de Boon Literatuurprijs voor fictie & non-fictie.

Arjen van Meijgaard

Jean-Claude van Rijckeghem – Properzia. Querido, Amsterdam. 360 blz. € 19,99.