‘Maaike, het is gewoon zo’

‘Mijn Rainmannetje’ noemt de partner van Maaike Helmer haar soms. Maaike is anders dan de meeste mensen om haar heen. Hoewel ze op veel vlakken succesvol is, lukken gewone dingen zoals autorijden of tennissen niet. Verjaardagsfeestjes vindt ze een ramp. In haar memoir Daar is een woord voor neemt Maaike Helmer de lezer mee in haar leven voor en na de diagnose autisme.

De film Rain Man en de documentaires over Kees Momma hebben het gangbare beeld bepaald van mannen met autisme. Hyperintelligente mannen die zich op één onderwerp storten en de sociale codes niet goed interpreteren. Bij vrouwen uit een autisme spectrum stoornis (ASS) zich vaak anders. Ze kunnen zich redelijk aanpassen aan de eisen van de samenleving, maar dat kost veel moeite. Vaak lopen ze ergens in hun leven vast, omdat een baan niet lukt of omdat ze oververmoeid raken. Bij vrouwen, vooral als ze intelligent en goed opgeleid zijn, komt de diagnose doorgaans later dan bij mannen omdat ze hun sociale onmacht goed kunnen camoufleren.

Maaike was zo’n kind dat veel te veel vragen stelde. Op veel van die vragen krijgt ze het antwoord: ‘Maaike, het is gewoon zo.’ Ze dacht dat Franse mensen duizenddingendoekjes aten: ‘ze had de moeder van haar Franse vriendinnetje het aanrecht zien afnemen met een geel doekje en toen ze vervolgens samen geelachtige crêpes aten, nam ze aan dat Fransen na het schoonmaken hun doekjes opaten.’ Haar middelbareschooltijd voelt als heel lang je adem inhouden. Na de hobbelige schoolcarrière wordt ze gescout als internationaal model. Ze vindt het modellenwerk een voor de hand liggend beroep voor mensen met autisme: ‘Het is de ultieme vorm van maskeren, elke dag iemand anders zijn.’ Als ze toch opbrandt, gaat ze journalistiek studeren. Dat past wél bij haar, want ze mag mensen vragen stellen, zonder sorry te hoeven zeggen dat ze te veel doorvraagt. Een stage bij een landelijke krant mislukt echter. Als columnist en freelancer komen haar talenten wel tot hun recht. Ze krijgt een relatie en een kind. Toch blijft het knagen en na een mislukte vriendschap besluit ze uiteindelijk om zich te laten testen. Op haar 42e krijgt ze de diagnose autisme.

In haar memoir wisselt Maaike Helmer de terugblikken op haar leven en de stappen van het diagnoseproces met elkaar af. Dat past goed bij het raak gekozen motto: ‘Being diagnosed later in life is like watching a TV show with a huge plot twist revealed at the end of the season and then rewatching it with this new knowledge, picking up the foreshadowing and then getting upset that you didn’t see all of it before.’

Helmer is een ervaren schrijver en haar memoir leest dan ook soepel. Ze neemt brieven op aan een begripvolle docent wiskunde van de middelbare school en gesprekken met haar therapeut. Door de lichte toon scheert ze nét langs de valkuil van het zelfbeklag. ‘Daar is een woord voor’ is een boeiend inkijkje in een neurodivergent hoofd en kan voor veel vrouwen de drempel verlagen om zich ook te laten testen.

Petra Teunissen

Maaike Helmer – Daar is een woord voor. Hoe autisme een rode draad in mijn leven bleek. Volt, Amsterdam. 253 blz. € 21,99.