Een bron van verwondering

In De bron van Marco Kunst ontdekt Nour een verzwakte Gaia in een grot op de Turkse hoogvlakte waar ze met haar ouders verblijft. De godin vraagt haar om water te halen van een magische bron dieper in de grot, waar het water het zuiverst is. Het is een lange tocht om daar te komen, en Nour en haar reisgenoot, Omar, moeten meerdere keren van het water drinken. Dit brengt hun illusies van andere werelden die ze alleen kunnen verlaten door zich te bewijzen. Zo belanden ze onder andere tussen een paardenvolk, in het labyrint, en zelfs in het paradijs. De mythes zijn aangepast zodat ze beter passen bij de levenslessen die Kunst wil overdragen, net zoals dat altijd al gedaan is in de orale verteltraditie.

Kunst werpt een unieke blik op klimaatverandering. Met de symbolen uit de mythes van onze voorouders brengt het verhaal ons levenslessen van nu. Zo leren we over de vergankelijkheid van natuur door een verhaal over de Groene Vrouw. Hoe de verhalen zijn aangepast wordt toegelicht in de informatieve sectie achterin het boek. Naast de mythes, vertelt Kunst ook meer over de overdracht van mythes en de verschijning van verwante figuren in allerlei verschillende culturen. Zo zegt hij:

Misschien was het wel heel brutaal van me om al die goden en andere wezens zomaar te gebruiken. Alsof ik een schatkamer plunderde. Hoewel… dat is precies hoe die verhalen altijd al werden doorgegeven: vertellers laten dingen weg, voegen wat toe, passen het verhaal aan zoals zij dat mooi of leuk of belangrijk vinden…

De toevoeging van de informatieve sectie biedt toegankelijkheid voor de jonge lezers die voor het eerst in contact komen met deze stukjes cultureel erfgoed. Ze is geschreven in simpele taal, maar ontwijkt de ingewikkeldere natuur van mythologie niet. Zelf vond ik dat deze toelichting het verhaal echt voltooide, juist omdat ik veel van de verhalen al wel ken maar de context niet. Kunst toont waardering en respect voor de traditie van de vertelkunst en draagt zijn steentje bij om haar mee te nemen naar de volgende generatie.

Ook de illustraties van Djenné Fila helpen om het wonderlijke verhaal echt tot leven te brengen. Haar unieke stijl, bestaande uit collages van allerlei kunststijlen, past perfect bij het verhaal en trekt je in de illustraties. De scènes zijn verwekt tot kunstwerken en de thema’s van het boek worden zowel subtiel als nadrukkelijk uitgelicht. Mijn favoriet is de Minotaurus, wiens blik in de illustratie precies weergeeft wat er in de tekst verteld wordt. Alleen al de illustraties maken het waard om dit boek te bezitten.

Hoewel het geheel van de mythes goed samenvalt, vond ik zelf dat Nours persoonlijkheid nog wat zorgvuldiger geschapen had kunnen worden. Zeker in het begin had ik het idee dat haar karakter erg tegenstrijdig was. Soms was het taalgebruik net iets te kinderlijk voor een dertienjarige, en er waren onlogische gaten in haar kennis. Zo wist ze wel wie Gaia was, en dat mythes verzinsels zijn om de wereld uit te leggen, maar ze had geen idee wat de Minotaurus was. De Minotaurus is tegenwoordig misschien wel een van de bekendste mythologische wezens, terwijl kennis over de oorsprong van mythes vaak alleen bekend is bij mensen die meer weten over mythes. Daarnaast had ik verwacht om meer terug te zien van Nours Turkse afkomst, zeker omdat het verhaal ook thema’s behandelt zoals identiteit. We leren meer over wie Omar is geweest dan over wie Nour is buiten de grot, en dat vind ik zonde.

Het verhaal eindigt met een boodschap van hoop voor de lezers zelf: ‘Zolang er kinderen als jij zijn, is er reden voor hoop.’ Als de jeugdige lezers oprecht, slim, en lief zijn komt alles goed, ook al blijft de wereld veranderen. Het is een sterke boodschap, en ik begrijp het belang van hoop, maar toch betwijfel ik of de deus-ex-machina-kracht van hoop de juiste afsluiting voor dit verhaal is. Problemen waar Nour aan het begin mee worstelde, worden verder niet meer benoemd, en daardoor krijgen we naar mijn idee geen goed beeld van de groei die teweeg is gebracht door Nours belevenissen in de grot. De uitwerking van het einde vind ik zelf dus een beetje zwak, maar misschien zijn er genoeg lezers die de zegeviering van hoop wel waarderen.

De bron toont dat mythes nog steeds relevant zijn en geeft een unieke draai aan klimaatfictie. Het verhaal is bedoeld voor jonge tieners en voorkennis over mythes is niet nodig, maar ook volwassenen die er wel bekend mee zijn kunnen genieten van de manier waarop Kunst de mythes eigen maakt.

Fedora Verheij

Marco Kunst – De bron. Met illustraties van Djenné Fila. Uitgeverij Lemniscaat, Rotterdam. 274 blz. € 18,99.