Ophef de afgelopen dagen rondom Olga Tokarczuk. Recentelijk zei de Poolse Nobelprijswinnaar enkele opmerkelijke dingen tijdens een conferentie in Poznan. Zo kondigde ze aan dat haar nieuwste roman, die in november zal verschijnen, waarschijnlijk haar laatste is. Lezers zouden niet meer geïnteresseerd zijn in grote verhalen en de moeite en tijd (geld) die het schrijven ervan haar kost wegen niet op tegen de baten. Daarom zou ze zich op korte verhalen gaan richten.

Een samenwerking met AI ziet Tokarczuk als mogelijke oplossing voor de te grote last die het schrijven van een roman volgens haar geworden is. Zelf maakte ze bij het schrijven van haar komende roman ook gebruik van AI. Zo vroeg ze aan haar programma op wat voor muziek haar personages zouden hebben kunnen dansen.

Over hoe ver haar gebruik van AI gaat is onduidelijkheid ontstaan. In de verslaglegging van de conferentie lijkt ze een waltervandenbergje te doen door te vertellen dat ze haar programma vraagt ideeën te bedenken voor het verhaal of haar ideeën af te maken. In dat geval is er wat voor te zeggen dat AI de grens over gaat van gereedschap naar maker. Vanavond heeft Tokarczuk een statement gemaakt: ze is verkeerd begrepen, schrijft ze, en gebruikt AI alleen voor voorafgaand onderzoek:

With regard to my remarks about artificial intelligence at the Poznan Impact conference:
Like any other conversation, remarks made before a live audience at a public event can be incorrectly understood.
I did not write my forthcoming book – to be published in fall 2026 in Polish – either using AI or with anyone else. For several decades I have written alone.
I state briefly and firmly:
1. I make use of artificial intelligence on the same principles as most people in the world – I treat it as a tool that allows faster documenting and checking of facts. Whenever I use this tool I additionally verify the information. Just as I have done for several decades by reading books and by exploring libraries and archives.
2. None of my texts, including the novel that will appear in Polish this fall, has been written with the help of artificial intelligence – except for using it as a tool for faster preliminary research.
3. I am sometimes inspired by dreams, but before this sentence too is cornered and torn to pieces by the experts, I hasten to report that they are my own dreams.
Dat ze geen heil meer ziet in de traditionele wijze van het schrijven van romans, lijkt ze dus niet te ontkennen. Dat die oude werkwijze verdwijnt doet haar nochtans pijn, vertelde ze op de conferentie (volgens de Poolse website My Company Polska en onze vertaal-AI):
Tegelijkertijd voel ik een diep, zeer menselijk verdriet om het tijdperk dat onherroepelijk verdwijnt. Het doet pijn dat de traditionele literatuur, die maandenlang in eenzaamheid wordt geschreven en het levenswerk is van één specifiek individu, verdwijnt. Ik heb in dit alles ontzettend veel medelijden met Balzac, Cioran en de unieke Nabokov, want ondanks mijn enthousiasme geloof ik niet dat welke moderne chat dan ook ooit op zo’n voortreffelijke manier zal kunnen spreken.

Dit bericht kwam mede tot stand door de reacties in onderstaande LinkedIn-post van Tokarczuks vertaler Charlotte Pothuizen.