Terug in de wereld

De titel en synopsis van Ish Ait Hamous’ als midprice heruitgebrachte succesroman Het moois dat we delen (2019) suggereert een hoog Alle Menschen werden Brüder-gehalte, maar zo simpel ligt het gelukkig niet. Na een licht onheilspellende proloog maken we eerst kennis met Soumia, al valt haar naam pas later. Ze heeft vijf jaar in de gevangenis gezeten en leeft nu weer bij haar oude, voor zijn schamele inkomen ploeterende vader en haar elfjarige broertje Karim. Waarom ze zo lang in de cel zat, wordt pas later duidelijk, maar gemakkelijk is haar bestaan niet. Dat van haar vader en broertje evenmin, want ze hebben immers een band met deze door de maatschappij uitgespuwde vrouw.

Het hele land weet wie ze is, ze speelde een raadselachtige rol bij een bomaanslag met zestien dodelijke slachtoffers op een busstation in Brussel, maar wat ze er precies mee te maken had? Het blijkt echter genoeg voor kwaadaardig geroddel en stellige conclusies van slecht-geïnformeerden over alle mensen met buitenlandse roots, Marokkaanse in het geval van Soumia en haar verwanten.

De tweede hoofdpersoon is Luc, een oude Vlaming, die zijn vrouw Maria met wie hij veertig jaar gelukkig getrouwd was, verloor bij uitgerekend die bomaanslag. Zijn lichamelijke conditie was al niet zo goed meer, maar nu is hij er ook psychisch slecht aan toe. Hamou schrijft helder en nadrukkelijk en houdt soms wel erg veel van stuwende staccato zinnetjes en herhalingen:

Ik lees de afzenders op de enveloppen terwijl mijn voeten vertragen. Brief van de waterdistributeur. Ik steek hem achteraan in het stapeltje. Brief van de gemeente. Ik steek hem achteraan in het stapeltje. Brief van onze telefoonprovider. Ik steek hem achteraan in het stapeltje. Brief van de bank, ik steek hem achteraan in het stapeltje. Brief van de waterdistributeur. Opgelucht haal ik adem.

Soumia weet van zichzelf zeker dat haar weinig te verwijten valt, maar boks maar eens op tegen breed gedeelde vooroordelen en meelopersgedrag. En kom na zo’n door de sensatiebeluste media opgeklopt en wijdverspreid verhaal nog maar weer eens terug in een normaal bestaan. De Marokkaanse groentewinkelier Hassan, die haar al van jongs af aan kende, is een uitzondering en wil helpen. Hij laat haar de bestelde boodschappen bezorgen bij thuiszorgklanten. Door toeval, kleine wereld, behoort ook Luc tot diens klantenkring. Het is het begin van een uiterst moeizaam begonnen contact tussen Soumia en Luc, dat allengs verbetert door zich meer in elkaars levens te verdiepen.

Ish Ait Hamous schreef met Het moois dat we delen, een ware succesroman, die laat zien wat al dan niet weloverwogen gedragingen en beslissingen in politiek en media voor enorme gevolgen kunnen hebben voor gewone, goedwillende mensen. Maar het boek gaat niet alleen daar over, niet minder ervaar je het huidige verharde klimaat, waarin niemand zelfs meer een tegenargument lijkt te willen overwegen en gemakshalve maar aansluit bij het ene of andere kamp, waardoor we niet meer tot elkaar komen. Alle nuances zijn verdwenen, het eigen gelijk staat bij voorbaat vast en onschuldigen worden het slachtoffer.

Ish Ait Hamous roman gaat echter niet over de grote, achterliggende kwesties en de vastgedraaide discussie over wel of niet mensen van elders toelaten, maar over de alledaagse praktijk. Soms beweegt de roman zich enigszins naar een utopisch wereldbeeld, waarin het lijkt of wederzijds begrip alles zou kunnen oplossen, later wordt die toch wat naïeve droom weer overschaduwd door de dystopie van de onvermijdelijke realiteit. Hij doseert de brokjes en stukjes die met elkaar het totaal van het mozaïek vormen stap voor stap, zodat je er als lezer wel van overtuigd moet raken dat er geen simpele oplossingen bestaan. Soumia’s elfjarige, voetballende broertje heeft er al mee te maken en Lucs zwager Albert ontkomt er evemin aan.

André Keikes

Ish Ait Hamou – Het moois dat we delen. Manteau / Standaard Uitgeverij – Antwerpen. 272 blz. € 10.