Nieuws: Emma Doude van Troostwijk ziet in Nederland weinig waardering voor intellect – ‘Dat zul je in Frankrijk nooit in een boek aantreffen’
Rinskje Koelewijn reisde namens de NRC af naar Parijs voor een interview met de succesvolle Frans-Nederlandse debutant Emma Doude van Troostwijk, die in NRC vijf ballen kreeg voor Mensen van de dag. Twee uitspraken van de auteur vallen op. Ten eerste blijkt er onenigheid te zijn met haar vertaler-Nederlands Liesbeth van Nes om een vertaalkeuze:
Heeft de vertaler volgens jou iets van haarzelf in de tekst gelegd?
‘Het was haar beslissing om de Nederlandse zinnen van opa toch in cursief te zetten. Ik wilde dat niet, ik had Eddy Bellegueule gelezen van Édouard Louis en die zette de taal van zijn ouders, arbeiders, in cursief. Ik vond dat super gewelddadig. Alsof je ermee zegt dat hun taal minder is dan de jouwe.’
Vervolgens vraagt Koelewijn verderop in het interview of er een verschil is tussen Frankrijk en Nederland in de waardering voor intellectueel-zijn. Emma Doude van Troostwijk is daar zeer stellig in:
Volmondig: ‘Ja. Ik wist het niet, ik heb echt door het boek ontdekt dat het verschil enórm is. In de Nederlandse vertaling stond op de laatste pagina zoiets als: “Heb je genoten van het boek. Laat dan daar en daar een review achter.” Dat zul je in Frankrijk nooit in een boek aantreffen. Je merkt het ook aan de vraagstelling van lezers. Fransen leggen misschien sneller de link met andere literatuur die ze hebben gelezen, ze willen een tekst doorgronden. Nederlanders stellen meer biografische vragen. Wie ben jij? Is het waar wat je schrijft?’
Dat ook haatreacties populairder zijn in Nederland dan in Frankrijk ondervond de auteur toen ze hier in een boekenprogramma aanwezig was. Wij vermoeden dat ze op onderstaande De Ongelooflijke Podcast-aflevering doelt.
Lees de rest van het NRC-interview hier.
Heeft de vertaler volgens jou iets van haarzelf in de tekst gelegd?
‘Het was haar beslissing om de Nederlandse zinnen van opa toch in cursief te zetten. Ik wilde dat niet, ik had Eddy Bellegueule gelezen van Édouard Louis en die zette de taal van zijn ouders, arbeiders, in cursief. Ik vond dat super gewelddadig. Alsof je ermee zegt dat hun taal minder is dan de jouwe.’
Maar hoe stonden die zinnen dan in het origineel? Het boek is in het Frans geschreven en daarin zijn, begrijp ik, zinnen in het Nederlands opgenomen. Zijn die typografisch dan niet onderscheiden? (Bijvoorbeeld door aanhalingstekens.) Als in een in het Nederlands geschreven boek zinnen in een andere taal worden opgenomen dan worden die (in de regel) gecursiveerd weergegeven. Dat is geen ‘beslissing’ van de schrijver of – in dit geval – van de vertaler maar een norm die door de meeste uitgeverijen wordt gevolgd.
Nu doet zich het geval voor dat door de vertaling in het Nederlands het onderscheid tussen de twee talen – Frans en Nederlands – wegvalt. Maar als vertaler – en waarschijnlijk als redacteur – wil je toch duidelijk maken dat dat onderscheid er in de oorspronkelijke tekst wel was. Dan lijkt cursivering me goed verdedigbaar.
Wat hier aan de orde is, is autonomie van de auteur. Het auteursrecht blijft bij de auteur, en in principe moet deze de vertaling autoriseren en kan zij de vertaler dus “overrulen”.