Dwars door ijs en sneeuw

Maar al te vaak gaat het bij reisverhalen van ontdekkingsreizigers over hun ontberingen en ontdekkingen, de achterblijvers spelen nauwelijks een rol, terwijl die waarschijnlijk wel constant in gedachten aanwezig waren. In Poolliefde onderzoeken Anders Bache & Sigri Sandberg of de liefde tussen twee mensen bestand is tegen langdurige afwezigheid in de ijzige kou. De meeste ontdekkingsreizigers gingen met gelijkgestemden op pad of alleen, een enkele keer ging hun partner mee. Maar ook dan worden beide geliefdes op de proef gesteld.

Bekende en minder bekende namen van poolreizigers komen langs in het boek, de meesten zijn getrouwd en bij hen is het verlangen naar huis concreet, maar soms betreft het een willekeurig verlangen naar een vrouw, zoals bij Enjar Mikkelsen en Iver Iversen die vast komen te zitten op een eilandje bij Groenland in barre omstandigheden. Iversen haalt een ansichtkaart tevoorschijn met 53 net geklede vrouwen. Ze kiezen er beide een uit over wie volop gefantaseerd en zelfs ruziegemaakt wordt.

Er wordt niet alleen ruzie om fictieve vrouwen gemaakt, recenter raakten wetenschappers in het Zuidpoolstation Bellighausen slaags: ‘een ingenieur viel een collega aan met een mes omdat die meerdere keren het einde had verklapt van boeken die hij aan het lezen was’. Dit schrijft vertaalster Gemma Venhuizen in een van de inleidingen bij de drie delen van het boek. Ze heeft in overleg met de auteurs de oorspronkelijk opzet iets aangepast. De hoofdstukken heeft ze verdeeld over de delen Het verlangen, Het verblijf en Rivaliteit en elk deel heeft ze voorzien van een korte inleiding om de verhalen van wat meer context te voorzien.

Fridtjof Nansen, een bekende Noorse poolreiziger, ontwierp zelf een schip en vertrok daarmee vlak na de geboorte van zijn eerste kind in 1889. Al direct na zijn vertrek beginnen Fridtjof en zijn vrouw Eva Sars elkaar als verliefde pubers brieven te schrijven die, zolang Fridtjof langs de Noorse kust vaart, ook bezorgd worden. Ze kunnen eigenlijk niet wachten om elkaar weer in de armen te sluiten. Hij komt dicht bij de Noordpool, verlaat zelfs zijn schip om te voet verder te gaan en komt pas na drie jaar weer thuis in Oslo.

Er waren ook vrouwen bij wie het ‘poolbloed’ door de aderen stroomde, zoals Hansine Hansen die samen met pelsjager Peder Pedersen een aantal jaren op Spitsbergen verbleef, ze had toen al een dochtertje en raakte in 1932 zwanger van Peder. Als hun zoontje wordt geboren, haalt hij de krant in Tromsø: ‘Kleine Peder junior is geboren – als een poolbloem, dwars door ijs en sneeuw – de liefde verlicht zijn weg’. Het was het derde kind ooit geboren op Spitsbergen.

Ook Ilse Grau volgde de veel oudere pelsjager Ewald Schmutzler, die begin vorige eeuw in het totaal 17 keer op Spitsbergen overwinterde, waarvan 14 keer alleen. In 1936 reisde Ilse hem achterna, ze wilde weg van huis en werd aangetrokken door het ruige en eenzame leven van de pelsjager. Door een noodlottig ongeval kwam Ilse op Spitsbergen te overlijden, al is nooit opgehelderd wat er precies is gebeurd.

De kaartjes van de gebieden waar de ontdekkingsreizigers, pelsjagers en avonturiers rondreisden en de enkele foto’s maken het boek tot een aantrekkelijk en interessant geheel. En uit de portretten van de verschillende poolreizigers wordt vooral duidelijk dat hun liefde voor de kou en het verlangen te ontdekking het nooit aflegden tegen de liefde voor en het verlangen naar hun geliefde of gezin thuis. Het veilige en bekende reisde mee in hun hoofd, ze leefden voor het nieuwe, het onherbergzame, en voor de kou.

Arjen van Meijgaard

Anders Bache & Sigri Sandberg – Poolliefde, verlangen bij -40 °C, Vertaald door Gemma Venhuizen. De Geus, 240 blz. € 21,99.