Een echte man | Een dodelijke roes, en toch ook een teleurstelling

Terug naar de plot van Een echte man. Je hoeft niet heel belezen te zijn om aan te voelen dat het heel, heel erg slecht gaat aflopen met de hoofdpersoon. Ndéné neemt steeds grotere risico’s. Zijn obsessie met het gruwelfilmpje evolueert naar een fascinatie voor homoseksualiteit. Hij zoekt contact met een bekende en uiterst geliefde travestiet. Hij weigert homoseksuele dichters uit zijn cursus te schrappen. Hij krijgt ruzie met zijn vader omdat er een gerucht de ronde doet: dat Ndéné zelf homoseksueel is. Ndéné beseft dat hij zich gedraagt als ‘iemand die zal hangen maar volkomen blind is voor de galg die voor hem verrijst’. (Die zin wordt overigens sterker als je enkele woorden schrapt: ‘iemand die volkomen blind is voor de galg die voor hem oprijst’.)
‘Je behoort altijd tot een kamp,’ krijgt Ndéné te horen. Uiteindelijk dringt die les echt tot hem door en hij maakt zijn keuze. Daarmee tekent hij zijn doodvonnis.
Als roman over een man die zijn eigen meningen vormt en daaraan ten gronde gaat, zou ik Een echte man nog vrij geslaagd gevonden hebben. Helaas begaat Sarr in hoofdstuk 18 een fatale fout: hij laat zijn hoofdpersoon de liefde bedrijven met een man, voor het eerst van zijn leven. Conclusie: al ligt Ndéné een groot stuk van het boek met één of meerdere vrouwen in bed, eigenlijk valt hij op mannen.

Een banale innerlijke waarheid
Volgens mij verzwakt Sarr daarmee zijn personage én zijn roman. Ndéné is geen tragische held meer, die alles verliest omdat hij weigert zich te voegen naar de luimen van de massa. Hij is geen moedige ally van een minderheid meer. Hij is doodgewoon een closet case.
Sarrs vergissing berooft de roman van alle betekenis. Een echte man gaat opeens niet meer over het vormen van je eigen meningen en principes, maar over het ontdekken van je innerlijke waarheid. De innerlijke waarheid van Ndéné is dat hij gay is. Hoe banaal is dàt?
Een teleurstelling dus, dit boek. We zullen ons dan maar gedragen als literaire strandjutters: we slepen wat waardevol is weg uit dat aangespoelde scheepswrak. Ik bedoel: het inzicht dat een ‘echte’ man zijn eigen meningen vormt, en zijn oren niet laat hangen naar de massa.
Gevaarlijk? Ja, maar Sarr gunt zijn tragische hoofdfiguur toch ook een moment van euforie: ‘Dus zo voelde dat… De roes van de eenzaamheid… De zuivere, dodelijke roes van de vrijheid.’
En dàt klinkt dan eindelijk als iets wat het nastreven waard is.

Mark Cloostermans

Volgende aflevering:
Een vrouwelijke blik op mannelijke eenzaamheid

In ‘Held in hoofdstukken’ gaat Mark Cloostermans in literaire werken op zoek naar constructieve, niet-toxische opvattingen over mannelijkheid. De bespreking van een boek wordt telkens over drie à vier afleveringen gespreid.

Boekenlinks: