Een echte man | Vind je eigen weg, ook in de boekhandel

De vraag die Een echte man opwerpt is eigenlijk heel banaal: wat is een ‘echte man’? Welke karaktertrekken of gedragingen zijn onontbeerlijk om iemand een echte man te kunnen noemen?
Iedereen zal al wel eens een gesprek hierover gevoerd hebben, en dat gesprek liep waarschijnlijk vast in flauwe grapjes over rechtstaand urineren, niet kunnen multitasken en een obsessie voor teamsport.
Maar ook dit is iets waar de literatuur heel sterk in is: een alledaags probleem op de spits drijven en daardoor verhelderen. Voor de hoofdpersoon in Mohamed Mbougar Sarrs debuutroman is ‘wat maakt van een man een echte man?’ geen gespreksonderwerp voor aan tafel of aan de toog, nee, het is een zaak van leven of dood. Van maatschappelijk succes of uitsluiting.
Nog anders verwoord: dit probleem scheidt de meelopers van de helden. Een echte man, poneert Sarr tussen neus en lippen, is iemand die zich niet mak als een lam aansluit bij de menigte.
Zo brengt Sarr me bij een zijsprong over een intussen bekend concept: de ontdekkingsreiziger.

Foute manieren om de tijd stuk te slaan
Bij de bespreking van Nooit meer slapen trok ik een streepje tussen mannelijkheid en exploreren. In plaats van ons te barricaderen in tot man caves omgebouwde garages, is het voor onze sekse gezonder om de wereld in te trekken. Dat hoeft niet eens letterlijk te zijn. Exploreren is een attitude.
Dat moet ook in de boekhandel zo zijn. Een ‘echte man’ haalt zijn neus op voor de bestsellerlijst! Toegegeven, zo’n lijst is handig. Er staat een vakantie voor de deur en je hebt geen idee wat je moet meenemen om in je buitenhuisje of bij het zwembad de tijd stuk te slaan? In elke boekhandel hangt wel een top-10-lijstje, en zo niet, dan helpt de hoogte van de stapels je op weg. Handig, en achteraf kun je meepraten met alle andere lezers van dat ene succesboek.
Noem mij recalcitrant. Elitair. Een snob. Noem mij eender wat, maar neem deze raad ernstig: negeer de bestsellers. Wat hebben die boeken te bieden? Wat valt er te exploreren in het zorgvuldig onderhouden park van het succesboek? De ideeën in zo’n boek zijn zo middle of the road dat niemand erdoor geschokt kan worden. Ze zullen je nooit van je sokken blazen.
Remember, mannen hebben een sterk vooroordeel tegen boeken: ze vinden die saai. En ik wil die opvatting (die uiteraard niet de mijne is) best respecteren, hoor… maar waarom handelen mannen er dan niet naar? Bij de weinige gelegenheden dat ze alsnog naar een boek grijpen, gaan ze voor een bestseller. Wat is daar de logica van? Als je een verrassend en intens boek wil, waarom kies je dan voor iets dat door niemand té verrassend of té intens is bevonden?
Bijkomende puntje: grijp evenmin naar de ‘kleppers’, de klassieke literaire werken die een mens ‘gelezen moet hebben’. De toverberg, Ulysses, Infinite Jest: allemaal boeken die volledige concentratie vereisen en niettemin worden ze opvallend vaak gelezen op caféterrasjes. Laat ook die prestigetitels nog even links liggen.
Waarom? Omdat (ten eerste) die boeken te hoog gegrepen zijn voor een casual lezer. Je gaat toch ook niet op de moeilijkste piste skiën als je nog nooit eerder op de latten hebt gestaan? Wel dan.
En omdat (ten tweede) niemand onder de indruk is. Geloof me nou maar, terrasjeslezer met War and peace (maar nooit Oorlog en vrede!) naast je op het tafeltje: nobody’s impressed.

Een landkaart voor de literatuur
Ideetje: iemand zou een leesroute moeten uitstippelen. Een leeslijst die begint bij lichte, makkelijke romannetjes, maar bij elke volgende titel wordt de literaire complexiteit opgevoerd. Niet bruusk, maar stapje voor stapje. Net zoals je in de gym geleidelijk meer gewicht gaat tillen. Helemaal aan het einde van de lijst vinden we dan Ulysses, of Het verdriet van België. De titels voor ervaren lezers. De eindbestemming van de leesroute.
In alle onbescheidenheid: dit lijkt me een puik idee. Een begeleide tocht langs alle bezienswaardigheden van de literatuur. Leesbevordering als uitdaging. Lezen als een kunde waarin je kunt groeien. Maar zo’n project is te groot voor mij alleen. Er zijn medewerkers nodig, en vooralsnog heb ik niemand enthousiast kunnen maken voor de leesroute.
En toegegeven, in de context van ‘Held in hoofdstukken’ is de lijst een idioot idee. Zing ik immers niet voortdurend de lof van exploreren als levenshouding, als manier om je mannelijkheid te begrijpen en te ontwikkelen op een niet-toxische manier? Wie gelooft in de waarde van exploreren gaat natuurlijk niet braafjes zo’n literair stappenplan volgen.
Einde zijsprong. We keren nu terug naar Mohamed Mbougar Sarr.

Mark Cloostermans

Volgende aflevering:
Kolonialisme en een echo van woke
(Een echte man, Mohamed Mbougar Sarr, 3/4)

In ‘Held in hoofdstukken’ gaat Mark Cloostermans in literaire werken op zoek naar constructieve, niet-toxische opvattingen over mannelijkheid. De bespreking van een boek wordt telkens over drie à vier afleveringen gespreid.

Boekenlinks: