Een uitvaartje voor een vogeltje

Papa zit op zijn knieën en mama wast zijn haar, omdat hij niet weet hoe dat moet, schrijft Clémentine Mélois in Dan is het goed, een weinig kritische, maar beslist liefdevolle ode aan haar vader, de in 2023 overleden Franse kunstenaar Bernard Mélois. Even later meldt ze dat de man zich nooit bezighield met huishoudelijke taken en dat het hem geen donder kon schelen wat hij at. Besmet door de tijdgeest, denk je dan al snel: arrogante boomer, aanstellerige narcist of iets dergelijks. Maar zijn dochter, ook kunstenaar, die dit boek schreef, zag juist ook heel veel andere kanten.

Bernard Mélois was niet alleen een succesvol kunstenaar, maar ook een liefdevolle man, die zielsveel van zijn vrouw Michèle hield en er ook altijd was voor zijn kinderen. Die grote speelsheid in hun levens bracht en zijn kinderen goed leerde kijken, bijvoorbeeld door als gezin vuilnisbelten af te struinen om er gekke dingen te vinden, die je kon hergebruiken in kunstobjecten. Op elke plek, op elk moment van het jaar en de dag was Bernard met zijn werk bezig. Met zijn handen, maar niet minder met zijn geest.

Clémentine beschrijft haar vader als een man die weliswaar een groot ego had (‘Zijn dochters waren een verlengstuk van hemzelf’), wat wel bleek uit zijn drang om álles wat hij onder handen had meteen maar te signeren, maar die toch ook kon relativeren. Samen met Michèle was hij bijzonder arm begonnen. Vijftien jaar had Michèle een veeleisende baan genomen om het gezin te onderhouden, later draaiden de rollen om. Dat werkte door in zijn levensvisie. Zelfs op zijn sterfbed liet hij weten zich heel goed te realiseren dat alles slechts ijdelheid is.

Niettemin bemoeide hij zich tot de laatste snik overal mee. Clémentine heeft juist dat laatste stukje leven van haar vader centraal gesteld. De aftakeling, de voorbereidingen op het einde, de regeldrift van de laatste dingen, zodat vrouw en dochters niet met onnodige administratieve narigheid te maken zouden krijgen. Maar ook: hoe hij ze nog iets mee kon geven, waar ze wat aan konden hebben:

‘In het rek links van de trap in mijn atelier vind je klinknagels van de Eiffeltoren.’

‘Echt waar?’

‘Ja, ik vertel het je maar even, want met klinknagels van de Eiffeltoren kun je altijd wel iemand blij maken.’

Clémentine schrijft liefdevol en trots over haar jaren met de man, die vooral bekend werd door zijn voor velen aansprekende en soms bizarre emaillesculpturen. Passend in het momenteel vitale genre papa-boeken, zoals het ook dit jaar verschenen Broers van Carolijn Visser over haar vader Martin, de beroemde meubelontwerper.

De insteek van Clémentine is niet feitelijk chronologisch, maar gegroepeerd rond Bernards heengaan. Ze haalt natuurlijk wel opvallende momenten uit zijn leven aan, maar doorspekt ze met apart gezette korte en langere citaten van Bernard zelf, soms vanaf zijn sterfbed. En daarnaast met haar eigen ervaringen bij het opruimen van diens atelier, waar nog voor decennia aan eventueel bruikbare voorwerpen en materialen lagen. Ook haar buitengewoon intelligente, fotograferende moeder, in deze context niet de centrale persoon, was een onmisbare schakel in de keten, die het gezin samenhield.

Het boek sluit af met de buitenissig ‘artistiekerige’ uitvaart en een reeks anekdotes, maar opvallender is de manier waarop Clémentine laat uitkomen hoe opgroeien in een kunstenaarsgezin de rest van je leven bepaalt. De wonderlijke ingevingen van haar vader kregen ook haar in hun greep. Een uitvaartje voor een vogeltje kon ze als volwassen kunstenaar zonder gêne herhalen omdat ze dat thuis als kind al zo vaak had meegemaakt. Waarbij vader altijd een hymne zong, die ze nooit vergat.

André Keikes

Clémentine Mélois – Dan is het goed. Vertaald door Marijke Arijs. TRISTAN / Standaard Uitgeverij, Antwerpen. 176 blz. € 24,99.