Jij had bijvoorbeeld een auto en honden en een Iers paspoort

Eerder las ik van de Ierse Sara Baume al Handwerk en Weken maanden jaren, beide een ode aan het scheppende leven. Nu is van haar De opening verschenen en dit is al even sprankelend als haar vorige werk. Het boek beschrijft de intense vriendschap tussen Sara Baume en de kunstenaar Mollie Douthit, die bij toeval ontstaat als Baume tijdens de pandemie een kunstexpositie in een schuur in West Cork bezoekt, tot aan de opening van een grote expositie van Douthits werk in Kilkenny. Het boek is bovendien prachtig vormgegeven en rijk geïllustreerd met de kunstwerken van Mollie Douthit, waardoor het voor de lezer als een ontmoeting met beide kunstenaars voelt.

Iemand echt leren kennen gaat niet zo snel en De opening is een prachtige illustratie daarvan, omdat het boek je bijna dwingt tot vertraging. Baume heeft oog voor allerlei details waarin je soms de hoofdlijn verliest, maar dat is niet erg, omdat je juist daardoor in de diepte beide vrouwen leert kennen. Zo heeft Mollie een tekening gemaakt van hun eerste ontmoeting en ze laat hem aan Sara zien als ze met Sara’s auto op pad zijn:

Waarom die spiegel? vroeg ik terwijl ik even uitweek. Toen ik je voor het eerst ontmoette, voelde het alsof me een spiegel werd voorgehouden, antwoordde Mollie, maar op een bepaalde manier voelde het ook alsof jij aanvulde wat in mijn leven ontbrak, jij had bijvoorbeeld een auto en honden en een Iers paspoort. Dat dacht ik nou ook, zei ik, maar dan met andere dingen, omdat jij mediteert en taarten bakt en schildert. Ik vroeg of ze me een foto van de tekening wilde sturen, en dat deed ze terwijl ze op Cork Airport in de vertrekhal stond te wachten, of misschien pas later, toen ze al in Nederland of Denemarken of Zweden was. Ik was benieuwd naar haar vertaalproces, want ik had toen weliswaar veel van Mollies werk gezien, maar het was de eerste keer dat ze iets had geschilderd wat ik ook had meegemaakt. Ik zag meteen dat bepaalde details niet klopten, maar aan de andere kant stonden ze er zo stellig dat ik me begon af te vragen of die oranje krukken er toch waren geweest, of ik het me verkeerd herinnerde.

De schilderijen van Mollie zijn vervreemdend vanwege het bijzondere perspectief. Ze zijn vreemd plat, alsof je tegelijkertijd van boven kijkt als vanuit recht ervoor. Sara vindt ze aan de ene kant kinderlijk, maar ook luguber en gaandeweg het verhaal krijg je het gevoel dat Mollie in haar werk een eigen waarheid blootlegt, een droom, of onderbewuste. De combinatie van schilderijen en tekst is in dit boek bijzonder geslaagd, want ook de beschrijvingen van Sara zijn een soort schilderijtjes. Ze beschrijft Mollies schilderijen zo nauwgezet dat je ze voor je ziet, maar als dan op de volgende bladzijde het schilderij zelf staat, lijkt het vaak alsof je een ander schilderij ziet, omdat niet meteen duidelijk is waar je naar zit te kijken. Met Sara’s interpretatie schuiven je eigen net gevisualiseerde schilderij en het daadwerkelijke langzaam over elkaar heen, waardoor je beseft hoe kijkers en lezers hun eigen kunstwerk vormen.

De twee vrouwen zijn verschillend van elkaar, maar hun vriendschap wordt steeds hechter. Beiden zijn erg verknocht aan de natuur én aan de kunst. Ze besluiten iedere maand samen te zwemmen in de Atlantische Oceaan, weer of geen weer. Ze eten samen, geven elkaar cadeautjes en Mollie is heel erg vaak bij Sara aan het huilen. Ze heeft namelijk verschrikkelijke pijn in haar kies. De tandarts kan niets vinden en Sara heeft het gevoel alsof er een psychische pijn is in Mollie die zich via haar gebit uit.

Mollie is een balling uit North-Dakota en woont ergens in een hut aan de Ierse kust. Sara gaat een boek schrijven over Mollies schilderijen, dat zo ongeveer af zal zijn bij de opening van de grote tentoonstelling van Mollies werk, en dat is waarschijnlijk het boek dat de lezer uiteindelijk in handen heeft.

Tijdens de vriendschap tussen Sara en Mollie leert Mollie de Zweed Arvid kennen, met wie ze wil trouwen. Ze is met hem naar North-Dakota geweest en tot haar grote schrik voelt hij zich daar meteen helemaal thuis, terwijl Mollie zich steeds meer aan Ierland heeft gehecht. Zij wil juist heel graag in Europa blijven, maar omdat Arvid te weinig verdient, kan hij geen aanspraak maken op een Zweeds partnervisum om haar naar Zweden te halen. Het afscheid tussen Mollie en Sara hangt als een duistere dreiging boven de vriendschap en de vreselijke pijnen die Mollie lijdt aan haar gebit, nemen bizarre vormen aan. Ze beïnvloeden hun ontmoetingen en maaltijden. Ze drijven hen uit elkaar en juist weer naar elkaar toe.

De opening is opnieuw een ode aan de kunst, de zoektocht naar perfectie en de berusting in het onvolmaakte, maar ook een ode aan de vriendschap tussen twee mensen, met alle pieken en dalen. De titel krijgt in dit licht een bijzondere gelaagdheid en tussen de zware bewolking boven de Atlantische Oceaan vang je in deze prachtige roman steeds een glimp op van het hogere, dat je steeds weer los moet laten.

Dietske Geerlings

Sara Baume – De opening. Vertaald door Lette Vos. Koppernik, Amsterdam. 280 blz. € 26,50.