Verkrampt feest

Zet een zootje familieleden bij elkaar en je hebt meteen ellende, zo wil het verhaal. De kerstdis is wat dit betreft een klassieker. De Noorse Marie Aubert schetst in haar roman Zo ben ik eigenlijk niet de gebeurtenissen rond een familieweekend ter gelegenheid van het traditionele confirmatiefeest van Linnea. Wat de deelnemers er ongemakkelijk en gênant aan vrezen te vinden, komt ook wel zo’n beetje uit.

Een confirmatiefeest is op het Noorse platteland nog een bijzonder moment, al is ook daar de grote wereld doorgedrongen en doet de secularisatie van zich spreken. Toch dragen de aanwezigen soms, maar zeker de persoon die centraal staat, daarbij nog een nationale klederdracht. Die steekt scherp af tegen de eenentwintigste-eeuwse gebeurtenissen en het gebruik van smartphoontjes.

Aubert koos niet voor een roman die puur over het daadwerkelijke samenzijn van de familieleden draait, maar laat enkelen van hen per hoofdstuk aan het woord, ook in de dagen ervoor. Te beginnen bij Bård, de vader van Linnea, die weliswaar krampachtig poogt de aardige en verantwoordelijke echtgenoot en vader te spelen, maar zelfs in de aanloop naar de festiviteiten intensief app-contact onderhoudt met zijn buitenechtelijke vriendin Kaisa, voor wie hij zijn partner Ellen wil verlaten. In ‘zijn’ hoofdstukken krijgen we meer te horen over zijn vroegere bestaan en zijn verwachtingen voor een leven met Kaisa.

Ook Hanne, de zus van Bård, is een belangrijk personage. Tijdens haar jeugd kon ze haar gewicht niet onder controle krijgen en had ze te maken met pesterijen op school. Na een operatie, waar Aubert af en toe aan refereert, heeft ze weer een gangbaarder postuur, maar geestelijk kan ze de veranderingen moeilijk aan. Een relatie met de oudere Julia lijkt aanvankelijk haar leven te verbeteren, maar haar terugkeer uit Oslo naar het platteland waar ze opgroeide, doet haar opnieuw wegzinken in het verleden. Waar de relatie met Julia dan weer onder lijdt.

‘Hé,’ zegt hij.
We staan met onze handen op onze rug naar elkaar te knikken, ik glimlach even.
‘Jaja,’ zegt Bård. ‘Ze is heel aardig, Julia.’
‘Ja,’ zeg ik.
‘Misschien is ze de liefde van je leven,’ zegt hij glimlachend.
Iets aan die glimlach maakt dat ik hard moet slikken, alsof hij me probeert te troosten. ‘Spannend, hoor.’
‘Ja, waarom zou dat niet zo zijn?, vraag ik en ik recht mijn rug.
‘Dat bedoelde ik niet.’
‘Oké,’ zeg ik.
Hij kijkt langs me heen.
‘Ik ging eigenlijk alleen naar de wc.’
‘Waarom zou Julia niet de liefde van mijn leven zijn?’ vraag ik.
(…)
‘Wat bedoelde je dan?’ vraag ik.
‘Laat maar,’ zegt hij en hij wijst over mijn schouder. ‘Ik moet naar de wc.’
‘Wat wilde je zeggen? vraag ik en ik loop achter hem aan de badkamer in.
‘Ik moet naar de wc, Hanne,’ zegt hij lachend. Hij mag niet om me lachen en hij mag mijn naam niet op die manier zeggen.
‘Zeg op,’ zeg ik.

Het derde personage dat Aubert meer nadruk geeft, is Nils, de vader van Bård en Hanne. Een gescheiden man, die nu met een hondje een wat karikaturaal alleenstaande-mannenleven leidt. Hij gelooft het allemaal wel, al laat het leven van zijn kinderen hem niet koud.

Uiteraard komen ook de gedachten van Linnea zelf aan bod. Ze wordt door anderen beschouwd als een braaf meisje, dat zich prettig voelt in het kerkkoor en geen aspiraties heeft een groots en meeslepend leven te gaan leiden. In dat opzicht lijkt ze op haar tante Hanne.

Zo ben ik eigenlijk niet heeft een opbouw, die lang de indruk wekt naar een dramatisch einde toe te werken, maar daar is het Aubert niet om te doen. Door de verschillende eenzame levens naast elkaar te plaatsen, de vele verplichtingen daarin, de sociale energie die er in gestoken moet worden en daar bovenop nog eens de onvermijdelijkheid van traditionele rituelen, zoals zo’n confirmatiefeest, ervaar je dat het moeilijk ontsnappen is uit een dergelijke mal van valse verwachtingen en geforceerde vrolijkheid. Niemand heeft daarnaast de durf zo’n braaf kind als Linnea teleur te stellen, dus vooruit dan maar.

Auberts roman heeft beslist ook wat soap-achtige trekjes, met al die relationele fricties en onwaarachtigheid. Zo vindt Bård zichzelf een heel oprechte man (‘Zelfs al ik gedronken heb, gedraag ik me in gezelschap fatsoenlijk’), terwijl hij nota bene tijdens het feestelijk samenzijn even snel achter een boom of in de badkamer gaat staan om te voorkomen dat omstanders zien dat hij met een andere vrouw aan het appen is. Een relatie die ook al weer aanleiding is voor veel consternatie.

De consequente keuze voor mijmeringen in de eerste persoon voorkomt wel effectief dat het allemaal wat al te larmoyant wordt. Het geeft je de gelegenheid je beter in te leven in de gedragingen van al de verkrampte personages, die, getuige de titel van de roman, per slot van rekening ook maar mensen zijn.

André Keikes

Marie Aubert – Zo ben ik eigenlijk niet. Vertaald door Liesbeth Huijer. De Geus, Amsterdam. 192 blz. € 21,99.