Fiesta: The sun also rises | Une saison en enfer

De inhoud van een literair werk kan in de loop der jaren veranderen: bij verschijnen dringt één bepaalde interpretatie zich op, maar vijftig jaar later is de wereld veranderd, het publiek is gericht op heel andere zaken en leest opeens iets anders in datzelfde boek. Of het publiek vindt plots niets meer van zijn gading in dat boek… en het boek raakt in de vergetelheid.
Dit is wat een doorsnee roman onderscheidt van een klassieke roman: de klassieker blijft overeind ondanks die verschuivende interpretaties.
Alleen al daarom mag Fiesta een klassieker genoemd worden, want hij voelt vandaag nog steeds relevant en levendig aan, terwijl wij er helemáál niet meer in vinden wat de lezers van 1920 boeide. Wie zonder voorkennis aan dit boek begint, zal nooit-never–jamais het verband leggen met de lost generation.
Fiesta’s set-up laat zich moeiteloos losweken van zijn tijd (de jaren 1920) en locaties (hoofdzakelijk Parijs en Pamplona): je kan je dit groepje rijke feestvarkens voorstellen in het heden, bijvoorbeeld in New York, de duurdere buurten van Amsterdam of in glittersteden als Abu Dhabi of Dubai. Op dat vlak is de roman allerminst gedateerd: het blijft een scherpzinnig portret van jonge mannen op de leeftijd dat de hormonen hun hoogste peil bereiken. Hun hele wereld is Brett, de vrouw die ze ofwel niet kunnen krijgen of (als ze haar even in hun armen hebben mogen houden) niet mogen houden. De hele roman kermt en jammert van gefrustreerd seksueel verlangen.
En Jake is er het ergste aan toe. Hemingway laat hem reizen, eten, drinken, kletsen, flaneren, maar tegelijk bevindt de hoofdpersoon zich in de hel. Fiesta is voor hem une saison en enfer (om de woorden van een andere schrijver te lenen).
Het volstaat niet dat hij verliefd is op een vrouw die hij seksueel onmogelijk kan geven wat ze wil. Nee, die vrouw is ook nog eens merkwaardig mannelijk. De meisjesnaam ‘Brett’ klinkt als de jongensnaam ‘Brad’. Ze heeft een jongensachtig kapsel. Als ze snakt naar een zoveelste drankje zegt ze dingen als ‘I say, give a chap a brandy and soda’. Elders, als Jake Brett met enkele vrienden om hem af ziet komen, zegt hij: ‘Hello, men’ – en het is Brett die de groet beantwoordt. Kortom, Jake is verliefd op een vrouw die meer man is dan hij.

Tell him that bulls…
Het wordt nog erger. Fiesta begint in Parijs en verplaatst zich dan naar het Spaanse Pamplona, voor het jaarlijkse Fiesta de San Fermín. Eerst vindt de Running of the Bulls plaats, waarbij stieren en ossen door de straten van de stad worden opgejaagd, en jongens en mannen hun leven wagen door tussen hen in te rennen. Later volgt een reeks stierengevechten, een ‘sport’ waar Jake een groot liefhebber van is en waaraan dan ook lange passages gewijd worden.
In Pamplona is de sfeer in het groepje Amerikanen gespannener dan in Parijs, door de aanwezigheid van zowel Mike, Bretts verloofde, als Robert Cohn, een jongeman met wie Brett net een affaire heeft gehad. Iedereen is hiervan op de hoogte. Iedereen weet ook dat Cohn door Brett opzij is geschoven en dat hij dit nog niet verwerkt heeft. De spanning tussen de verloofde en de ex-minnaar uit zich in venijnige opmerkingen. Jake moet machteloos toezien hoe Mike en Cohn elkaar net niet te lijf gaan. In de strijd om Brett wordt Jake door niemand serieus genomen: zijn gebrek aan genitaliën zet hem buitenspel. Het staat niet expliciet in de tekst, maar een beetje empathische lezer zal vermoeden dat Jake vanbinnen aan het sterven is.
En het wordt nóg erger, want naarmate Mike en Cohn meer drinken beginnen ze ook andere leden van het “vriendengroepje” op de korrel te nemen. In een gesprek over stieren wordt Jake plots onderbroken door Mike: ‘Tell him that bulls have no balls’, roept die. Jake gaat er niet op in. Zijn Spaanse gesprekspartner, Rodrigo, kijkt hem vragend aan, maar Jake wuift de opmerking weg. ‘Drunk. (…) Borracho! Muy borracho!’ Zijn bewonderenswaardige kalmte wordt echter niet beloond, want nog geen bladzijde verder lezen we:

‘Tell him bulls have no balls!’ Mike shouted, very drunk, from the other end of the table.
‘What does he say?’ [= Rodrigo]
‘He’s drunk.’ [= Jake]
‘Jake,’ Mike called. ‘Tell him bulls have no balls.’

Jake’s wond, die zijn liefde voor Brett onmogelijk maakt, is opeens geen drama meer, maar een punchline – hoeveel erger kan het worden?
Wees gerust, het dieptepunt is nog lang niet bereikt. Dat komt pas als Brett haar oog laat vallen op Pedro Romero, een piepjonge torero. Daarmee jaagt ze íedereen tegen zich in het harnas: haar verloofde, haar ex-minnaar en de lokale bevolking, die wil dat Pedro zich concentreert op de stieren, niet op een bandeloze Amerikaanse. Hoe dat afloopt, ga ik niet vertellen. Het doet niet ter zake voor ‘Held in hoofdstukken’ en Fiesta is een te mooie roman om hem voor u te spoilen.

Blijft de vraag: waarom onderwierp Hemingway zijn onttestikelde hoofdpersoon aan deze marteling?
Blijft ook de vraag: wat kunnen we exact uit dit boek leren over mannelijkheid? Toch niet alleen maar dat mannen houden van alcohol en gevaarlijke sporten?

Mark Cloostermans

Volgende aflevering:
Schrijfstijl als een vorm van agressie
(Fiesta, Ernest Hemingway, 3/4)

In ‘Held in hoofdstukken’ gaat Mark Cloostermans in literaire werken op zoek naar constructieve, niet-toxische opvattingen over mannelijkheid. De bespreking van een boek wordt telkens over drie à vier afleveringen gespreid.

Boekenlinks: