Nieuws: Bert Natter wint de Libris Literatuur Prijs 2026 met Aan het einde van de oorlog
Bert Natter heeft de Libris Literatuur Prijs gewonnen met zijn roman Aan het einde van de oorlog. Dat is zojuist bekendgemaakt in Nieuwsuur. Natter ontvangt 50.000 euro en een bronzen legpenning. Peter Buwalda, Lieselot Mariën, Coco Schrijber, Peter Terrin en Nadia de Vries grijpen naast de prijs.
De jury:
Op weergaloze wijze laat Natter met deze rijkgeschakeerde roman zien dat de verhalen uit de Tweede Wereldoorlog nog altijd niet allemaal verteld zijn. Dat de tijd misschien nu pas rijp is voor een nieuw soort belevend, verschuivend en daarin bijna documentair vertellen over gruweldaden die, hoewel historisch, jammer genoeg niet tot het verleden behoren. Natter laat ons met deze roman opnieuw kijken naar een historische periode die we al dachten te kennen, maar die we nu als met nieuwe ogen zien. En dat is een geweldige literaire prestatie, die wij graag bekronen met de Libris Literatuur Prijs 2026.
In Aan het einde van de oorlog volgen we 31 personages in en rondom een concentratiekamp van 20 op 21 april 1945. De jury, bestaande uit Noraly Beyer, Sander Bax, Liesbeth D’Hoker, Roos van Rijswijk en John Vervoort, spreekt van een niet weg te leggen roman over onze geschiedenis.
Het is Natters derde bekroning voor zijn roman, die als de definitieve doorbraak bij het grote publiek gezien kan worden. Eerder al won Aan het einde van de oorlog de Mezza Boek van het Jaar-verkiezing en de Confituur Boekhandelsprijs. Daarnaast is het boek nog genomineerd voor De Inktaap 2027. Ook staan er vertalingen op de planning.
Bert Natter heeft de Libris Literatuurprijs gewonnen. Het is hem van harte gegund.
Natter’s boek, evenwel, en met name dat het gewonnen heeft, is voor mij het zoveelste bewijs van de onnozelheid van de Nederlandse lezer.
Ik zal begin 20 zijn geweest toen ik ‘Hierheen naar de gaskamers, dames en heren’ (uit 1948) van Tadeusz Borowski las en kort daarna ‘Is dit een mens’ (1947) van Primo Levi. Die boeken hebben mij compleet veranderd. Hier las ik waartoe de mens in staat is, wat de mens werkelijk is. Wat het allemaal nog erger maakte is dat Borowski in 1951 op 28-jarige leeftijd een einde aan zijn leven maakte. Laten we wel wezen, na deze boeken hoeft er toch niet meer over concentratiekampen geschreven te worden? Een scene als onderdeel van een boek (als in het fenomenale ‘Leven en lot’ van Vasili Grossman), of zelfs maar een zinnetje (als in het even fenomenale ‘Pnin’ van Vladimir Nabokov, verwijzend naar de moord op zijn broer in een concentratiekamp), maar verder is toch wel klaar, zou je zeggen. Ach, als de Nederlandse lezer toch eens wat buitenlandse literatuur las… Ik begrijp werkelijk niet waarom in 2026 iemand het concentratiekamp wil herbeleven door een boek te lezen van een schrijver die er niet bij geweest is, als bovengenoemde boeken er ook zijn. Dat juryrapport en dat interviewtje in Nieuwsuur maken het het natuurlijk nog veel erger. Over niet al te lange tijd zal een Nederlands boek over de Goelag-archipel wel de Librisprijs winnen…
WOI, hetzelfde verhaal. Al in 1916 verscheen het ongelooflijk ‘Het vuur’ van Henri Barbusse; kort daarna ook ‘Civilisatie 1914–1917’ in (1918) van Georges Duhamel en ‘Houten kruisen’ (1919) van Roland Dorgelès. De Duitse kant is daar na door Erich Remarque verteld. Wat moet je als Nederalnder, uit een land dat neutraal was, nog toevoegen aan al deze verschrikkingen? Nou de Nederlandse schrijver en lezer weten er wel raad mee!
Ach, laat ik er maar over ophouden. Want we hebben nog WOII, verworden tot een musical over de heldendaden van de bezittende klasse, om vooral niet te laten weten dat het werkelijke verzet van links kwam; en ook Vietnam, Afghanisten, Irak, ga zo maar door…, wat een bron van vermaak!
Een bijzondere literatuuropvatting: schrijvers mogen alleen schrijven over gebeurtenissen waar ze zelf getuige van zijn geweest. Als de wens van bies zou zijn gehonoreerd, zou het hele genre historische roman niet hebben bestaan en zouden we nooit hebben kunnen genieten van bijvoorbeeld de Thomas Cromwell trilogie van Hillary Mantel.
@bies:
Moeten we dan ook maar de traditie van het gedicht voorlezen op 4 mei afschaffen? Want geschreven door een scholier die de oorlog niet heeft meegemaakt. Met de “onnozel”-opmerking doe je bovendien de inzet en kwaliteiten van de vakjury te kort.
Ik heb zelf het boek gelezen en vind dat het ver boven het maaiveld van de vele fictieboeken over de oorlog uitsteekt. Maakt dat me nu onnozel? “Is dit een mens” is trouwens een van de boeken die nog op mijn “wil ik lezen”-lijst staat 😉
Ja, ik herken de kritiek dat WOII bovengemiddeld vaak als onderwerp voor een fictie-boek wordt gekozen. Maar we kunnen het schrijvers moeilijk verbieden niet (meer) over een bepaald onderwerp te gaan schrijven. Ik denk dat we het prima aan ze kunnen overlaten om zelf te bedenken welke verhalen wel en niet bij de Nederlandse literatuur passen. En vervolgens aan een vakjury om het kaf van het koren te scheiden. Het is overigens pas de eerste keer dat een LLP-winnaar over WOII gaat, dat lijkt me voldoende bewijs dat er meer dan genoeg verschillende onderwerpen voorbij komen in de lijst van LLP-winnaars.
@Bies,
Ik mis een beetje waarom dit zo’n specifiek Nederlands probleem is (behalve dat u dat stokpaardje in zo’n beetje elke comment berijdt).
Dit is de eerste keer dat de Libris-prijs werd toegekend aan een historische roman over een Wereldoorlog (die keer dat Mulisch de Libris won was zo’n beetje de enige keer dat hij niet over de Oorlog schreef). Over het algemeen worden er volgens mij in Nederland nog amper romans gepubliceerd over de Holocaust. Geen van de andere boeken op de shortlist had dit jaar dan ook iets met deze thematiek te maken, en het is niet dat Natter nou echt bovenaan de bestsellerlijsten heeft gestaan.
Dan kunt u het natuurlijk alsnog smakeloos vinden om een fictioneel werk over de Oorlog te schrijven, maar dat gebeurt buiten Nederland net zo goed, als niet meer. De Amerikaanse Pulitzer Prijs voor Fictie werd dit jaar gewonnen door een experimentele roman over de loopgraven in WOI. Twee jaar geleden waren Oppenheimer en de Auschwitz-arthousehit The Zone of Interest de grote winnaars bij de Oscars (die tweede film is overigens weer gebaseerd op een populair Brits boek uit 2014).
En dan hebben we in Nederland natuurlijk ook gewoon auteurs als Marga Minco en Anne Frank die ooggetuigenverslagen schreven van de Tweede Wereldoorlog; en die naar mijn weten ook veel meer gelezen worden dan sommige van de teksten over WO1 die u noemt.
Kritiek leveren op de keuze van een jury mag altijd, maar dat kan ook echt zonder deze culturele zelfhaat.
Ha, eindelijk wat discussie.
Het is natuurlijk niet zo dat ik wilde zeggen dat een schrijver ergens bij moest zijn geweest om er over te mogen/kunnen schrijven.
Het is evident dat er historische romans mogen en kunnen zijn, is De Geschiedenis uiteindelijk niet meer dan een verhaal?
Een verhaal dat op vele manieren verteld kan worden, bijna altijd eenzijdig, en zelfs kan worden herschreven, waar Trump nu een poging toe doet.
Wat ik heb willen zeggen is dat er grenzen zijn. Wat valt er nog te zeggen over concentratiekampen na de boek van Tadeusz Borowski en Primo Levi?
Dieper is de mens niet gezonken, een ergere hel is nauwelijks voorstelbaar. Mijn vader nam mij op jonge leeftijd mee naar Bergen-Belsen. Ik was verbijsterd, maar te jong om het allemaal te vatten. Toch zijn die beelden van stapels uitgemergelde lijken die met bulldozers verplaatst worden mij altijd bijgebleven, en de uiteindelijk hebben de boeken van Borowski en Levi mij begrip van het onvoorstelbare gebracht. Nu, in 2026, graag een roman lezen die zich in een concentratiekamp afspeelt, een spannende roman ook nog (met een plot!), terwijl ‘getuigen’ in schitterende taal de ontzettende waarheid over de mens aldaar hebben onthuld, en er dus niets meer te zeggen valt. Ik begrijp het gewoon niet! Dat ik de term ‘onnozel’ gebruikte was niet kwaad bedoeld; het drukt uit dat de lezer kennelijk ‘onwetend’ is; ik had natuurlijk ook termen als ‘neonazi’ of ‘sadist’ kunnen gebruiken.
Beste Guus, het is wél een Nederlands probleem, wellicht veroorzaakt wordt doordat er bij grote ‘wereldbranden’ in Nederland zelf zo weinig gebeurt. De loopgraven van WOI, en het gewone leven tijdens WOI, zijn nergens indringerder beschreven als in de Engelse, Duitse en Franse, en ook Amerikaanse literatuur, waarom zou je een Nederlandse roman die in WOI speelt willen lezen? Wat er in Nederalnnd wél gebeurt is in WOII is geweldig beschreven door Hermans, Minco, Durlacher, en vele anderen, en dat is dan ook meteen voldoende vanuit Nederaland over die oorlog.
Guus, als filmliefhebber wil ik toch iets zeggen over de films die u noemt. ‘The Zone of Interest’ is natuurlijk geweldig en gaat niet over de slachtoffers, maar over de daders. Sinds Trump weer aan de macht is ben ik veel oude Amerikaanse films gaan kijken. Dat zogenaamde ‘mannelijke’ gedrag, veel geschreeuw en geweld (Hegseth vindt het geweldig), zie je al terug in Amerikaanse films van de jaren zeventig en tachtig. Veel van de toenmalige kaskrakers zijn feitelijk propaganda-films, juist bedoeld voor de Amerikanen zelf! De films lieten een beeld van Amerika zien dat iedereen prachtig vond, maar natuurlijk niet bestond; het beeld van het rijke, witte Amerika waar Trump naar teruggrijpt. Inmiddels is het zover dat Amerikaanse films bijna alleen nog maar dat gedroomde beeld van Amerika, veel geschreeuw en geweld, laten zien, voor andere films is immers vrijwel geen financiering te krijgen (applaus voor mensen als Kelly Reichhardt en Daniel Goldhaber). Van der Peet, ‘Oppenheimer’, maar ook ‘The Bruatlist’ vind ik een ordinaire Amerikaanse propaganda-films. Hoe erg de film er inmiddels voorstaat bewijst het succes van zo’n platte geschreeuw-en-geweld-film als ‘One Battle after Another’. Er worden in Europa, met name in Oost-Europa, al jarenlang geweldige films gemaakt, maar het Nederlandse publiek krijgt ze nauwelijks te zien en taalt er ook niet naar.
@bies:
Ik wil op zich best geloven dat je het niet slecht bedoelde met de term “onnozel”. Ondanks dat ik niet namens alle lezers kan spreken durf ik toch te stellen dat een aantal daarvan echt wel beseffen dat Natter niet het “ultieme” boek over het concentratiekamp heeft geschreven (zal hij zelf ook niet beweren denk ik zo), maar alleen nieuwe invalshoeken heeft toegevoegd.
Kritisch zijn mag natuurlijk. Maar zeker in de non-fictie hoek zie ik dat er nog veel onvertelde verhalen cq perspectieven over WO II zijn die nu pas boven komen drijven. Denk aan boeken als bv. “Het kleedje voor Hitler” of “Waar ik me voor schaam” (van Sitalsing). Daarom vind ik dat men juist moet oppassen met dergelijke stellige uitspraken als “er zijn grenzen” of “er valt niks meer te vertellen”.
O ja, wat WO I betreft verdient de Belgische literatuur ook een vermelding he ;-). Onze zuiderburen hebben genoeg te vertellen over die oorlog.
Helemaal met je eens, Arthur! (Behalve dan wat betreft het schrijven van ‘amusement’ over het leven in concentratiekampen — Wollaars vond het boek ‘spannend’,kon niet stoppen met lezen, hij zei nog net niet dat hij graag wilde weten hoe het zou aflopen…)
Maar begrijp ik nu goed, Arie Biesheuvel, dat je het boek niet gelezen hebt, maar er toch lekker over wilt discussiëren? Zoals je overal over wilt discussiëren omdat je discussie zo belangrijk vindt? Zeg eens iets inhoudelijks over het boek nadat je het gelezen hebt.
Beste Coen, Als je discussie goed gelezen zou hebben (en begrepen) is het met helemaal niet om de inhoud en kwaliteit van het boek te doen geweest. Wat ik heb proberen duidelijk te maken is dat ik vind dat wat er in de concentratiekampen is gebeurd, en dat uitgebreid door slachtoffers of bij betrokkenen bij slachtoffers jaren geleden al in detail is beschreven, zo onvoorstelbaar vreselijk is, dat het daarmee klaar moet zijn. Anno 2026 is het nergens voor nodig om een spannend verhaal dat in een concentratiekamp te lezen. Om dat te vinden is het niet nodig het boek gelezen te hebben, integendeel dat zou recht tegen wat ik zeg ingaan.
Zeg Coen, waarom zo gemeen mijn naam hier onthullen? Heb ik je op je ziel getrapt of zo? Het is echt beneden alle peil.
Nou, Arie Biesheuvel, omdat ik het wel goed vind dat mensen met open vizier strijden. Maar heel goed dat je steeds in heel lange ‘discussiestukken’ anderen de maat neemt, zonder ook maar het desbetreffende boek te lezen. Misschien is het beter om een ander platform te kiezen voor je discussies.
De discussie onder het artikel is eigenlijk al een literair werk op zichzelf. Heerlijk! Elk café zijn eigen dorpsgek.
@Bies
Ik ben eerlijk gezegd verbaasd dat u juist The Zone Of Interest zo prijst, aangezien de focus op de daders juist sterk overeen komt Aan Het Einde Van De Oorlog. Natters boek heeft een weliswaar meerdere vertellers, maar het verhaal draait uiteindelijk toch vooral om de SS-Obersturmführer, niet om de slachtoffers. Volgens mij zou u het echt een fantastische roman vinden (maar dan moet u, zoals Coen al benoemt, wel de moeite doen om hem daadwerkelijk te lezen).
Los daarvan blijf ik erbij dat u uw mening over Holocaust-literatuur onterecht inzet voor een vergezocht anti-nationalistisch betoog. Uw persoonlijke mening over Oppenheimer is eerlijk gezegd compleet irrelevant. De Nederlandse ontvangst verschilde immers niet significant van bv de Franse, Britse, Spaanse, Italiaanse of welk willekeurige land u ook wilt noemen (alleen in Japan werd er, niet geheel verrassend, kritischer naar de film gekeken). Als Oppenheimer inderdaad Amerikaanse propaganda is, zijn al onze buurlanden daar net zo ontvankelijk voor als de Nederlandse lezers die u zo minacht.
En daarmee kom ik terug bij het punt uit mijn vorige comment. De Tweede Wereldoorlog is al dertig jaar geen belangrijk thema meer in de Nederlandse literatuur. Dat een auteur — die tot 36 uur geleden amper bekend was buiten een clubje literatuurfanatici — de Libris wint, bewijst alleen maar hoe marginaal de Oorlog is geworden in de Nederlandse cultuur.
Hoe vergezocht uw redenering is, wordt denk ik alleen maar duidelijker uit uw uitspraken over WO1. Ik zou uit mijn hoofd maar één Nederlandse roman kunnen noemen die zich in die oorlog afspeelt: De Herinnerde Soldaat van Anjet Daanje. Er zijn weinig historische periodes die hier minder populair zijn. Uiteraard is er wel een hoop Nederlandstalige literatuur geschreven over de loopgraven, maar de Belgen lijken mij bij uitstek het volk dat daar wel over mag schrijven.
Als ik toch nog even positief mag eindigen: hulde voor uw filmsmaak! De liefde voor Reichardt is tegenwoordig breedgedeeld onder cinefielen (terecht!), maar Goldhaber is een naam die ik maar weinig hoor. Terwijl Pipeline een van de meest indrukwekkende films is die ik de afgelopen jaren op een filmfestival heb gezien. Vingers gekruist dat een distributeur het aandurft om Faces of Death in Nederland uit te brengen.
beste bies@
Wat heb je te verbergen als je zo heftig reageert op het feit dat je echte naam
bekend wordt gemaakt: schaam je je daarvoor?
Beste Guus van der Peet, ik geef u hierbij gelijk. Vermoedelijk ben ik zo geshockeerd door de buitenlandse litearatuur die kort na WOI, over de oorlog en het leven in Franklijk, en kort na WOII over de concentratiekampen is geschreven, dat ik gewoon niet meer tegen kan om er nog iets over te lezen, al helemaal niet van Nederlandse literatuur.
Verder, aan u als liefhebber, zie hoe al vanaf de jaren 60 de Amerikaanse filmindustrie nagenoeg niets nders gedaan heeft dan het Amerikaanse leven – van de rijken en witten – en het Amerikaanse moraal – het recht van de sterkste, het gebruik van geweld, zogenaamd christelijke waarden – aan de wereld heeft verkocht. Ik ben er ook ingetrapt! Maar nu met Trump zie je gewoon Trump terug in de films van Scorsese, etc. Kijk het allemaal nog eens terug, Guus!
Ik heb tijdens mijn studie menig vak ‘polemologie’ gedaan, met daarin een nauwgezette studie van de noodzaak van het ontwikkelen en gooien van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Daarbij kwal natuurlijk ook de morele verantwoordelijkheid van de natuurkundige bij het ontwikkelen van kennis die tegen de mens kan worden gebruikt. Sorry, maar die Oppenheimer wil ik weinig meer van weten.
En verder stop ik hier, want dat misselijke gedrag van Coen Peppelenbos ben ik zat.
Joke, niets te verbergen, maar als iemand ervoor kiest om een schuilnaam te gebruiken dan is het niet netjes als de redacteur ongevraagd, ik herhaal: ongevraagd, die schuilnaam opheft.
Maar Joke, ik geef je met alle plezier ook mijn adres.
Beste Guus, omdat het met jou prettig discussiëren, geef ik je hierbij nog een tip.
Je kunt ‘Faces of Death’ heel gemakkelijk downloaden op de site yts.bz
Wel een VPN gebruiken (Proton bijvoorbeeld); je kunt dan downloaden vanuit Nederland, België, en nog zowat landen.
beste bies@
ik hoef je adres niet, en je mag ook op dit discussieforum blijven: ik houd ervan om
van gedachten te wisselen over literatuur.
Van JMA Biesheuvel heb ik bijna alles gelezen: en met genoegen.
Oh heel fijn, Arie Biesheuvel.
Een van de onnozele lezers (ik waardeer het boek van Bert Natter) las ook ‘Is dit een mens’ en ‘Hierheen naar het gas, dames en heren’, u noemt de titel ‘Hierheen naar de gaskamer, dames en heren’, las u een andere vertaling?
@Bies
Wat een zure reactie. Ook ik heb genoemde boeken van Levi, Grossman, Nabokov, Borowski en vele anderen – Durlacher bijvoorbeeld – gelezen. Al die verhalen staan op zich, al hebben zij eenzelfde context. In tegenstelling tot u schreef ik als titel boven mijn bespreking in maart 2025: Dit boek verdient álle prijzen!
Dit boek verdient álle prijzen! | Hebban.nl
Ik ben dan ook verheugd dat Bert Natter de Libris heeft gewonnen.
Nog even een positieve noot: Lees ook de roman ‘Goldberg’ van Natter. Het is inderdaad te hopen dat Natters werk nu meer aandacht krijgt, want hij is misschien wel een van onze beste schrijvers op dit moment.