The real cool killers | Een boeketje trigger warnings

Ja, we moeten het nog steeds over vaders hebben. Dat komt er zeker nog van. Maar Jeroen Brouwers zette ons op een ander spoor: dat van de schrijver die het onaanvaardbare toch uitspreekt – erger nog, het zelfs opschrijft. Vastlegt. Vereeuwigt.
Het gore lef.
Ik sta voor mijn boekenkast, laat mijn blik over de vele honderden ruggen glijden en vraag me af: wie is er zo nog een kei in het opschrijven van zaken die het etiket ‘trigger warning’ verdienen? En mijn blik houdt halt bij het werk van Chester Himes.

In hoofdstuk 12 van Himes’ misdaadroman The real cool killers doorzoeken de hoofdpersonen, agenten Grave Digger Jones en Coffin Ed Johnson, de auto van een vermoorde man. ‘A quick search revealed the usual paraphernalia of a motorist’, schrijft Himes, en hij somt op: ‘gloves, handkerchiefs, Kleenex, half-used packages of different brands of cigarettes, insurance papers, a woman’s plastic overshoes and compact.’
The past is a different country, waarschuwt de geschiedkundige: je denkt te weten wat er anders zal zijn, maar dat kan nog wel eens heel vreemd uitpakken. Wie in de 21ste eeuw een auto bestuurt trekt geen handschoenen aan, zal waarschijnlijk niet roken in die auto – en wat er bedoeld wordt met die plastic overschoenen is mij een raadsel.
The real cool killers is een roman uit 1959 van de zwarte Amerikaanse auteur Chester Himes (1909-1984). Een geschrift uit een andere tijd en een ander land. Dat mag afgeleid worden uit die handschoenen en uit nog veel, veel meer. Gevoelige zielen, gelieve hier af te haken: take it from me, Chester Himes is niet jullie cup of tea.

Harlem, New York, ergens in de jaren ’50 van de vorige eeuw. In een bar vol zwarte mensen wordt de enige witte klant aangevallen door een man met een mes. Hij kan ontsnappen, maar op straat herhaalt het scenario zich: een zwarte jongen bedreigt hem met een geweer. De man neemt weer de benen, maar er knalt een schot en daar op het asfalt ligt een witte dode.
Alleen… is het wel de jongen met het geweer die het dodelijke schot loste? Waarom is hij onmiddellijk na de moord ontvoerd door een groepje jongens in Arabische kleding en voorzien van lange, duidelijk valse baarden? Was dit allemaal een freaky samenloop van omstandigheden, of zit er orde in de chaos?
(FYI: alles wat ik net opsomde vindt plaats in hoofdstuk 1, d.w.z. de eerste vijf bladzijden van de roman. Eén van Himes’ andere romans, All shot up, begint met een verkeersongeluk waarbij een oud vrouwtje met zoveel geweld wordt aangereden dat ze niet tegen maar ín een muur eindigt. En meteen nadien ontdekken we dat het oude vrouwtje noch oud noch vrouwtje is. Chester Himes wist hoe je een roman moet beginnen: met een knal.)
Verschijnen vervolgens op de scène: Grave Digger Jones en Coffin Ed Johnson. Allebei zwart, allebei werkzaam bij de politie, allebei kort van stof, allebei met een heel (heel!) kort lontje. De enige manier om hen van elkaar te onderscheiden is Grave Diggers litteken: bij een vorig onderzoek heeft iemand zuur in zijn gezicht gegooid. Ergo, de ene held van het verhaal is lelijk, de andere nog lelijker. Als ze op de plaats van de misdaad aankomen, waarschuwen de omstaanders elkaar: ‘“Split!” one of the Arabs hissed. “Here’s the Things!” “The monsters,” another chimed.’
Dit zijn onze helden.
The real cool killers speelt zich af in één avond en nacht. Na de moord op de witte bezoeker van de zwarte bar wordt de hele wijk door de politie afgegrendeld. Agenten gaan van deur tot deur, terwijl Grave Digger en Coffin Ed het echte onderzoek voeren. Op een bepaald moment gaan die twee sporen weer parallel lopen, recht op het doel af. Maar let op: Himes houdt daarna nog een paar verrassende wendingen achter de hand.
Jones en Johnson zijn de hoofdpersonages van Himes’ ‘Harlem Detective’-reeks, een negendelige reeks van misdaadromans die ontstond op vraag van een Franse uitgever en pas later ook in de VS een publiek vonden. Vandaag worden ze beschouwd als klassiekers in het genre. The real cool killers is zelfs opgenomen in de prestigieuze ‘Library of America’-reeks. Himes bevindt zich daar in het gezelschap van Mark Twain, Cormac McCarthy, William Faulkner en andere onbetwiste literaire grootheden.
In Vlaanderen en Nederland is Himes een grote onbekende. Ik zou dat graag een schandaal noemen, maar zo eenvoudig is het niet. Want kijk…

Mark Cloostermans

Volgende aflevering:
‘A chocolate dandy’ en meer van dat fraais
(The real cool killers, Chester Himes, 2/4)

In ‘Held in hoofdstukken’ gaat Mark Cloostermans in literaire werken op zoek naar constructieve, niet-toxische opvattingen over mannelijkheid. De bespreking van een boek wordt telkens over drie à vier afleveringen gespreid.

Boekenlinks: