In het een na laatste nummer van De Groene Amsterdammer bespreekt Elsbeth Etty Het zwijgen: het slotdeel van de dagboeken van J.J. Voskuil. Behalve dat Etty zich verveelt met Voskuils ‘dodelijk saaie dagen’ valt ze ook over zijn beschrijving van echtgenote Lousje als ‘zwaar gestoorde patiënt’ en de neiging van de bezorgers van de dagboeken om daarin mee te gaan.

Die bezorgers zijn Thomas van Grafhorst, Detlev van Heest en Mirjam Lucassen. Etty is absoluut niet te spreken over hen. Haar recensie eindigt met een forse tik op de vingers:

In die noten worden – veelal zonder bronvermelding – mededelingen gedaan over Voskuils buitenechtelijke relatie met de geanonimiseerde mevrouw X. (…). De bezorgers beweren dat Voskuil zijn dagboekaantekeningen over X bewaarde in een kluis op het Bureau om ze ‘buiten het bereik van zijn echtgenote’ te houden. ‘Veertien van deze latere schriften vernietigde hij’, schrijven ze, zonder aan te geven waar ze dat op baseren en op welke geschriften ze doelen. Even schimmig is de herkomst van de noot over Voskuils besluit tot euthanasie in 2008 vanwege ziekte, uitzichtloosheid en de ‘onmogelijkheid zijn geliefde nog te ontmoeten’.

Voskuil had wellicht redenen om over bepaalde intieme zaken te zwijgen. Dat geldt niet voor de bezorgers van zijn dagboeken, die door een dubieuze invulling van door de auteur verzwegen feiten afbreuk doen aan hun editeurswerk.

Een dag na verschijning van de recensie reageerde Detlev van Heest al op Etty’s kritiek, op de website Hof van Jan (wat vandaag tot ons is gekomen). Dat had hij liever middels een ingezonden brief naar De Groene Amsterdammer gedaan, maar die werd afgewezen wegens ruimtegebrek. Van Heest spreekt van ‘rancuneuze kritiek’.

Dat verwijt onderbouwt hij met verwijzingen naar de geschiedenis van Etty met Han en Lousje Voskuil en met Van Heest. Etty besprak in 2009 al het postuum verschenen Binnen de huid van Voskuil en werd toen door zowel Lousje Voskuil als Van Heest bekritiseerd. Lousje Voskuil verdacht Etty van vooringenomenheid en Van Heest schreef: ‘Zij maakt van haar recensie onbedoeld een parodie van een boekbespreking. Tegen domheid valt niets te beginnen, evenmin tegen boosaardigheid.’ Zowel Lousje Voskuil als Van Heest waren het eens dat Etty J.J. Voskuil (of alter ego De Koning) neerzette als een slecht persoon. Van Heest verwees daarbij weer terug naar nóg een recensie van Etty uit 2007. Uit Van Heests correspondentie over de zaak Voskuil blijkt dat hij Etty in de loop der tijd de nodige verontwaardigde brieven heeft gestuurd.

Opmerkelijk is dat Etty aan het begin van dit jaar ook al het vorige dagboekdeel van Voskuil besprak in De Groene Amsterdammer en net zo vernietigend was en dezelfde kritiek leverde. Over de bezorgers schreef ze toen:

Alles wijst erop dat Mirjam Lucassen X is en dat zij de schimmige informatie over de vermeende buitenechtelijke affaire van Voskuil verschafte. Sinds enkele jaren is Lucassen medebezorger van diens dagboeken, wat ertoe leidde dat in deel 5 een tot haar gerichte brief aan de oorspronkelijke tekst werd toegevoegd. Wie voor dergelijke ingrepen toestemming geeft, is onbekend. De bijna honderdjarige Lousje Voskuil is dement en heeft geen zeggenschap meer over de literaire nalatenschap van haar man. Volgens de met haar bevriende Van Heest, die afgelopen zomer in Trouw over haar schreef, zit ze al ruim een jaar in een verzorgingshuis. Voor het zover was, zorgde hij voor haar in het huis waar ze met Voskuil woonde. Hij bleef er zelfs slapen ‘in het bed van Han’ en ontlokte al eerder uitspraken aan Lousje die hij verwerkte in de voetnoten van de dagboeken.

Etty beschrijft in bovenstaande recensie ‘mijn toenemende afkeer’. In 2024 leverde Gerbrand Bakker al kritiek op Etty’s recensie van deel drie van de dagboeken in De Groene Amsterdammer.