‘Ik kan geen vliegtuig laten omkeren, geen eilanden verplaatsen’

Voor alle wankelmoedigen is er nu het prachtige Heim, of het verhaal van mijn duizeligheid van Dorien de Wit. Toch is het ook voor degenen die stevig in hun schoenen staan en zich moeiteloos over de gehele aarde en door het luchtruim verplaatsen, interessant om eens een inkijkje te hebben in wat er gebeurt in het hoofd van iemand die bij iedere stap het gevoel heeft dat zij met een elastiek aan huis is verbonden én de vloer onder zich voelt deinen. De vorm waarin het boek is gegoten sluit mooi aan bij de inhoud.

Op het omslag valt de titel in delen uit elkaar en onderin zie je een fijn lijnenpatroon waarin je met een beetje fantasie ‘deining’ kunt zien. De bundel is verdeeld in tien afdelingen met geheimzinnige titels, zoals ‘mijn huis, huid uit’, ‘non parto, non resto’, ‘beng! beng!’ en ‘het verlangen van moleculen’. De delen zijn allemaal fragmentarisch opgebouwd. Het is een verzameling van persoonlijke ervaringen, dialogen, herinneringen, weetjes, lijstjes met bijvoorbeeld allemaal angsten, vragen, adviezen en hier en daar een losse regel. Het gewicht van de fragmenten is heel wisselend, waardoor je als lezer een beetje duizelig kunt worden en niet echt vat krijgt op het geheel. Je verliest houvast en gaat eraan twijfelen of dit heel treffend, of juist een tekortkoming is.

Angst komt meestal op als de ik niet thuis is, maar bijvoorbeeld als ze op weg naar haar hotelkamer is. Ineens vraagt ze zich af wat er gebeurt als ze die nacht blind wordt:

Zodra ik overeind kom voel ik de vertrouwde golfbeweging, alsof ik een onzichtbare duw krijg. Ik kan proberen iemand te bellen, maar hoe vinden mijn vingers de weg op het gladde telefoonscherm? Halfslachtig oefen ik wat met gesloten ogen, probeer blind 112 te bellen. Waar zit ook weer het belicoontje op mijn telefoon, helemaal links of de tweede van rechts? Dit is een kalmeringspilsituatie, besluit ik en ik stap uit bed, grabbel in mijn toilettas, breek een pil doormidden die vervolgens uiteenvalt zodat ik uiteindelijk de witte korrels uit mijn handpalm oplik.

Opvallend is dat de golfbeweging ‘vertrouwd’ genoemd wordt. Het is of de angst en duizeligheid de trouwe partners zijn van de ik. Ze zou er bijna door gerustgesteld worden. Er is de angst om je veilige plek te verlaten. Ze stelt zich de andere plekken voor als kringen rond haar lichaam, die ze met kleine stapjes steeds verder kan uitbreiden: eerst het huis uit, dan de straat, dan een winkel in, een nog grotere winkel, misschien een trein, enzovoort. Het lastige is alleen dat de kringen nooit vast staan:

Ze zijn niet eens rond. Eenmaal veroverd gebied kan ik zo weer kwijtraken. Soms voor een paar weken, andere keren langer. Ik begrijp de logica meestal niet, alsof het zich niet binnen in mij, maar ergens buiten mij afspeelt. Sommige afstanden krijg ik maar niet onder de knie. Ik twijfel: misschien wél in bepaald gezelschap, misschien voor maximaal 24 uur. Het aantal misschienen dat ik moet inbouwen is te groot. Ik kan geen vliegtuig laten omkeren, geen eilanden verplaatsen, geen andere gedachtes produceren.

Vanuit de ik vliegt ook de lezer in gedachten van hot naar her. Toch zijn er wat constanten die steeds terugkomen. Zo is er de onbemande ruimtesonde Pioneer 10. Eenendertig jaar na de lancering verliest deze definitief het contact met de aarde en beweegt zich steeds dieper het heelal in. Er is een website waarop je haar vermoedelijke locatie kan volgen. Op verschillende plaatsen in het boek wordt de afstand in kilometers bijgehouden. Het lijkt abstract, totdat ze zich daadwerkelijk gaat voorstellen wat er gebeurt. Dan raast er een ‘achtbaangevoel’ door haar heen. Ook de volkstuin komt steeds terug: het graven in de aarde geeft rust en houvast.

De Wit is dichter en kunstenaar. Haar dichtbundel Eindig de dag nooit met een vraag (2021) ontving diverse nominaties en werd bekroond met de Poëziedebuutprijs 2022. Nu wordt haar boek Heim wel haar non-fictiedebuut genoemd, maar aan alles is te merken dat het is geschreven door een dichter en kunstenaar: afwisseling in verschillende tempi en stijlen, beeldspraak, herhalingen, vervreemding en de voortdurende uitnodiging tot reflectie. De fragmenten vormen vaak prachtige eilandjes om even bij stil te staan of eruit te citeren. Het is bovendien mooi vormgegeven.

Heim, of het verhaal van mijn duizeligheid is een persoonlijke verkenning van angst en duizeligheid in verhouding tot reizen, maar geeft daarin ook diverse inzichten in hoe we ons tot de ruimte om ons heen verhouden. Het zet aan het denken over vanzelfsprekendheden en onze diepste angsten. Het is kwetsbaar, maar daarin ook troostrijk.

Dietske Geerlings

Dorien de Wit – Heim, of het verhaal van mijn duizeligheid. De Arbeiderspers, Amsterdam-Antwerpen. 208 blz. € 22,99.