Op weg naar een visum

‘Jong en eenzaam is een onvoorspelbare dollemansrit over het passeren van allerlei grenzen, ook die van de goede smaak,’ blurbt Tom Lanoye over zijn fondsgenoot Kevin van Vliet. Ben benieuwd waar de grens van de goede smaak ophoudt bij Lanoye, want die kan zelf de grenzen ook nogal oprekken. Misschien doelt hij op de scène op het invalidentoilet van de krant De Betere Wereld, waar een verstopping de wc laat overstromen nadat de hoofdpersoon, die dezelfde naam draagt als de schrijver, net zijn grote boodschap in achter heeft gelaten. Van Vliet is voor Trouw in zijn dagelijkse leven correspondent in Zuid-Afrika net als de hoofdpersoon en die is in Nederland terug om zijn visum te verlengen.

De autobiografische laag zorgt voor veel cameo’s uit het journalistieke en literaire leven. Als Van Vliet zijn eigen krant – niet zeer tot zijn genoegen – leest, dan merkt hij op:

Ah, de wekelijkse beschouwing van de eminent politiek commentator die vijf jaar geleden de massa-executie van op de redactie impopulaire geraakte denkers overleefde, en alleen maar omdat hij in vast dienstverband werkte. Blijkbaar nog steeds niet pensioengerechtigd.

Inmiddels is Sylvain Ephimenco, want over hem gaat het natuurlijk, weg en vervangen.

Van Vliet moet weinig hebben van progressieve denkers bij de krant. ‘De Zwarte Mamba’ is daarbij het ergst (in de commentaren gaat vast wel iemand vertellen naar wie zij getekend is) in haar veroordelingen van woorden die je wel of niet mag gebruiken. En dan wordt er ook nog op glutenvrije koekjes getrakteerd op de hilarisch beschreven redactievergadering waar Van Vliet mag aanschuiven, maar waar zijn onderwerp over de oorlog in Soedan, ‘altijd lastig, hoor, zulke kwesties’, terzijde wordt geschoven.

Meer sympathie kan Van Vliet opbrengen voor de vergane glorie van de journalistiek door bijvoorbeeld een genadeloos portret te schilderen van de redactie van de HP/De Tijd onder leiding van Tom Kellerhuis, in de roman Ad Schenk geheten, hoofdredacteur van De Post, de redactie waar de journalistieke loopbaan van Van Vliet begon. Aan het eind van de roman wordt een even genadeloos portret geschilderd van Arthur van Amerongen op Algarve (al zal die er zelf ongetwijfeld om kunnen lachen), in de roman heet hij Geurt Odé een man met een slecht gebit (al is dat nog het minste van zijn problemen) voor wie Van Vliet tandenstokers heeft meegenomen. ‘Geurt stort zich onmiddellijk op het jodenkerkhof in zijn mond door druk te spitten.’ Als Van Vliet al een romantisch beeld heeft van de journalistiek – een bandeloos leven, alcohol, avontuur – dan heeft hij ook de troosteloze eindresultaten gezien van zo’n leven.

De titel Jong en eenzaam is natuurlijk een opzichtige knipoog naar Oud en eenzaam van Gerard Reve. Net als in het late werk van Reve is het plotlijntje het minst belangrijk. Ja, het visum moet verlengd worden en Van Vliet keert eerst bij zijn moeder in Harderwijk terug, gaat naar Amsterdam, naar de krant, naar Den Haag voor het visum en komt na een beroving in de Algarve terecht waar zijn spulletjes teruggevonden zijn. Het is de kapstok waaraan Van Vliet uitgerekte scènes weet te verbinden, met veel geouwehoer, maar wel met geouwehoer waar Gods zegen op rust, want ik schoot vaak in de lach bij zijn archaïsche formuleringen. Die heeft hij met Reve gemeen, al is het woordgebruik van Van Vliet authentiek en geen vorm van epigonisme. Luister maar een keer naar een interview met hem en je weet dat die taal geen pose is. Soms is er een directe verwijzing naar Reve’s werk, de appel-bessen-wijnscène in De Avonden bijvoorbeeld.

De voordeur valt dicht. Mijn moeder is terug, met de mededeling dat “ze” geen Sofie Terblans hadden.
‘Wat?’ vraag ik, onmiddellijk alweer geërgerd.
‘Sofie Terblans, daar vroeg je toch om? Het meisje van de kassa kende het ook niet. Misschien is het iets van de kruidenwinkel.’
‘Sauvignon blanc, ma. So-vie-jon blank. Da’s Frans, voor witte wijn.’

Jong en eenzaam is het derde en beste boek van Van Vliet. Ik ben bang dat zijn geflirt met conservatieve ideeën hem veel optredens zal kosten op festivals. Dat zou jammer zijn, want hij heeft wel een unieke stem in het literaire landschap van nu. Ik kijk in ieder geval erg uit naar een volgend boek van hem.

Coen Peppelenbos

Kevin van Vliet – Jong en eenzaam. Prometheus, Amsterdam. 288 blz. € 22,99.