Alleen de duivel heeft een plan | Een monster voor de jaren 2020

De vorige drie afleveringen van ‘Held in hoofdstukken’ zaten tjokvol filosofie en hadden dus onvermijdelijk een hoge densiteit. We hebben een adempauze verdiend. Daarom volgen er nu drie hele persoonlijke, gewaagd openhartige afleveringen.

Toen ik nog als journalist werkte probeerde ik schrijvers tijdens interviews er wel eens toe te bewegen om hun eigen werk te analyseren, bijvoorbeeld door de psychologie van personages op zichzelf te betrekken. Ze hielden altijd de boot af. Heel frustrerend, maar ik begrijp intussen dat het voor hun eigen bestwil was: om in alle vrijheid te kunnen verzinnen en schrijven, mag je jezelf niet al te goed begrijpen.
Intussen ben ik zelf ook schrijver. In maart publiceerde ik Alleen de duivel heeft een plan, een literaire thriller en het eerste boek waarop ik echt en zonder enige reserve trots ben. Vraag me niet waarom. Vraag me ook niet waar dit verhaal vandaan kwam. Misschien kan ik wel een antwoord vinden, maar ik wil mezelf liever niet àl te goed begrijpen.
Toch wil ik het enkele afleveringen lang hebben over Alleen de duivel heeft een plan. Niet alleen om mezelf en mijn boek schaamteloos te promoten. Ook omdat het werk aan ‘Held in hoofdstukken’ mij onverwachte inzichten heeft gegeven in mijn eigen boeken.
Alleen de duivel heeft een plan begint met een dramatisch nieuwsfeit uit de realiteit: de aanslag die per ongeluk een einde maakte aan het leven van een elfjarig meisje. Als gevolg van deze schokkende misdaad dreigt er in Antwerpen een oorlog uit te breken tussen verschillende families van Marokkaanse afkomst die actief zijn in de drugshandel. Het enige wat het uitbreken van die oorlog blokkeert, is de komst van Meneer Chakkouche.
In het wereldje van de georganiseerde misdaad staat Meneer Chakkouche bekend als een ongeëvenaarde “fikser”: hij kan elke situatie ontzenuwen, elk conflict inkorten. Behalve een fikser is hij echter ook een legende, omgeven door zoveel sterke verhalen dat zelfs de partijen die hem inhuren een beetje bang voor ‘m zijn. Zolang Meneer Chakkouche in Antwerpen is en zijn onderzoek uitvoert, staat de oorlog op pauze.
Voor alle duidelijkheid: Meneer Chakkouche is geen held. Allerminst, zelfs. Maar goed, wie is hij dan wel?

Ideaalbeeld, waanbeeld
Je zou Meneer Chakkouche kunnen zien als the strong, silent type. Hij praat weinig en altijd bedaard. Zijn focus ligt op handelen.  Smalltalk is niet aan hem besteed; integendeel, juist als Meneer Chakkouche een praatje met je aanknoopt, is het opletten geblazen. Hij is groot en fors gebouwd, met het soort silhouet dat een man móet hebben. Hij kan een vaderlijke kant tonen, een bezorgdheid voor wie op het verkeerde moment op de verkeerde plek is. Vraag de 21ste-eeuwse man, die zich al jaren wentelt in die crisis van de mannelijkheid, hoe hij zich de ideale man voorstelt en het antwoord zal als twee druppels water lijken op Meneer Chakkouche.
Mijn werktitel voor het boek, Meneer Chakkouche lost het op, ging nog uit van het idee dat mijn held in de grond een goed mens was. Beetje bij beetje werd zijn moraal echter troebeler. Het ging onbewust. Ik volgde een soort instinct: ik wou geen heldenrol geven aan een strong, silent type. Dat concept van de emotievrije, doelgerichte man is minder een ideaalbeeld dan een waanbeeld. Geen enkele 21ste-eeuwse man heeft er iets bij te winnen om zijn gevoelens af te stoten en mannelijkheid te verengen tot een plicht. Niemand kan op die manier leven, behalve misschien een held uit de Griekse mythologie. Ik denk hierbij aan Hercules: een spierbundel die samenvalt met de twaalf werken die hij verrichtte.
Zonder het weten zat ik, bij het schrijven van mijn thriller, al te piekeren met mannelijkheid en wat die term in vredesnaam kon betekenen. Het idee voor ‘Held in hoofdstukken’ begon te rijpen.

Een monster voor deze tijd
Tegelijk werd ik ook bewust van een andere ambitie: ik wou in Alleen de duivel heeft een plan een monster voor onze tijd scheppen. Het monster van de jaren ’80 was Freddy Krueger. De nineties werden gedomineerd door Hannibal Lecter, die het stokje doorgaf aan Jigsaw.
Elke tijd heeft zijn eigen angsten, eigen nachtmerries. Elke tijd verdient zijn eigen monster. Meneer Chakkouche is mijn inzending voor ‘Monster van de jaren 2020’.
Niet zijn jarenlange ervaring maakt deze man gevaarlijk. Niet zijn strategische talent. Niet zijn kalmte, in een sector waar opvliegende macho’s met vuurwapens de dienst uitmaken. Nee, hij is levensgevaarlijk omdat hij lijkt op the strong, silent type. Op een ideaalbeeld. Op een half-god die thuishoort op een troon of op een Olympisch schavot. Iemand bij wie je in de buurt wil zijn, in de hoop dat iets van zijn glorie op jou af zal stralen. Maar het enige wat die glorie doet, is je verblinden voor de waarheid.

Mark Cloostermans

Volgende aflevering:
De woede (ofwel: behind the scenes)
(Alleen de duivel heeft een plan, Mark Cloostermans, 2/3)