Vaders en zonen | De les van Toergenjev

Vaders en zonen is een literaire klassieker. Waarom?
Omdat het boek meer dan één verhaal te bieden heeft. Een tijdloos portret over jeugdige overmoed. Een drama over gefnuikte beloftes. En voor alle jonge mannen die opeens ontdekken dat ze vader geworden zijn, en die niet weten wat de maatschappij vandaag van vaders verwacht: een aansporing om vooral de communicatielijnen open te houden. Om zorg voor een ander te laten primeren op de eigen overtuigingen, het eigen ego, de reflex om alles te beschouwen als een wedstrijd die je kunt winnen of verliezen.
Vaders die hun zonen niet proberen te overschreeuwen, zoals de autoritaire vaders van weleer. Vaders die blijven proberen om hun zoon te begrijpen, de absolute tegenpolen van de emotioneel afwezige vaders van weleer.
Vaders voor een nieuwe tijd.

‘Kracht’?
Een man moet sterk zijn. Elke man, en zeker de man-in-crisis, snakt naar kracht. Maar wat is dat eigenlijk, kracht?
Veel mannen gaan ernaar op zoek in de sportschool. Omdat we kracht verwarren met biceps. Andere mannen maken vrijwillig overuren en zijn trots op onze all-nighters, de nachten dat we onze familie en gezondheid hebben opgeofferd aan het werk. Omdat we salaris verwarren met kracht. En weer andere mannen kiezen een vrouw die zich laat controleren en kleineren. Omdat we denken dat onze kracht toeneemt als we die van een ander inperken.
Hoe kun je iets vinden dat je niet helder voor ogen hebt?
Toergenjev wijst ons de weg naar een constructief soort kracht. Kracht die niet luid hoeft te zijn, die de ander niet hoeft te overschreeuwen, maar zich juist uit in stilte. Kracht die niet wordt gebruikt voor competitie, om te stijgen in een hiërarchie waarvan we het belang overschatten, voor het overwinnen van iemands anders, een mens die we reduceren tot een rivaal – maar een kracht die zich toont in zelfopoffering. In vrijwillig incasseren zonder terugslaan, omdat niet jouw ego maar iemand anders voorop staat. De kracht die een vader kan opbrengen voor zijn zoon.
Ik weet het: op een bepaald punt is dit essay veranderd in een homilie. Ik schrijf opeens met de wolligheid van een priester. Dat kan nooit een goed teken zijn.
En toch, beminde gelovigen, en toch! Ik leg u allen deze vraag voor: zou uw leven niet mooier geweest zijn met een vader die de les van Toergenjev begrepen had?

Epiloog voor Jeroen
Ik moet nu denken aan mijn beste vriend. Hij heet Jeroen en is de even trotse als genadeloos belegerde vader van drie dochters. Ik zeg hem vaak dat ik hem beklaag (‘je zult maar een huis delen met drie tienermeisjes! mensen zijn voor veel minder heilig verklaard’), maar de waarheid is dat ik hem bewonder. Hij is een uitmuntende vader, mijn vriend. Een professionele bokser is niet beter in incasseren dan hij. Hoe krijgt het voor elkaar, dag na dag oog in oog met drie tieners die met hun ogen rollen, onredelijke verwijten afvuren, ondankbaarheid verheffen tot een kunstvorm… — zonder ooit door het lint te gaan? Hij heeft altijd het hogere doel voor ogen: de band met zijn kinderen ongeschonden houden.
Toergenjevs pleidooi voor een nobel vaderschap, subtiel verborgen in een boek dat alleen aan de oppervlakte over generatieconflicten gaat, is zeker ook van waarde voor vaders met dochters. Tuurlijk. Spreekt vanzelf. Maar ik denk wel dat zonen er een veel grotere behoefte aan hebben.
Kijk, meisjes zijn taai as hell. Die komen er op hun eentje wel. Maar jongens? Jongens met slechte vaders? Dat zijn vogels voor de kat.
En later, fans van Andrew Tate.

Mark Cloostermans

Volgende aflevering:
Alcohol, wielrennen en nog andere Vlaamse klassiekers