Indrukwekkend portret van een generatie

Inmiddels 47 jaar geleden verscheen Amsterdam! van Ed van der Elsken, een terugblik in foto’s die hij tussen 1947 en 1970 in de hoofdstad maakte. We zien straatfoto’s, nieuwsfoto’s, portretten, allemaal in zwartwit, allemaal analoog. Logisch, er bestond nog geen digitale fotografie. Aardig zijn de soms grappige, nu vaak nogal gedateerde korte commentaren die Van der Elsken in 1979 bij een aantal foto’s plaatste. Door de prachtige beelden en persoonlijke commentaren is Amsterdam! niet alleen een uniek tijdsbeeld geworden, maar vertelt het ook het verhaal van een generatie, van de jeugd die het leven in de eerste twee naoorlogse decennia zo zeer zou bepalen. De nozems uit de jaren vijftig, de provo’s uit de jaren zestig, de demonstraties, de bezetting van het Maagdenhuis en al die andere dingen die we nu nog steeds nostalgisch met de ‘jeugd van toen’ in verband brengen.

En nu is er dan Hustle, het boek van journalist, programmamaker, maar hier toch vooral fotograaf Stijn de Vries. Het boek is natuurlijk niet bedoeld als vervolg op het werk van Van der Elsken, maar zou er door de sfeer die het ademt goed een kleinkind van kunnen zijn. De Vries (1998) toont portretten, scènes, collages en ook niet-fotografisch werk waarin zijn eigen Gen-Z-generatie centraal staat. Bijzonder is dat hij in deze tijd van digitale techniek en snelle media eveneens gekozen heeft voor analoge fotografie. Een logische keuze voor een generatie die vaker dan voorgaande generaties de menselijke maat propageert en de meedogenloze ratrace graag achter zich wil laten.

Behalve die analoge foto’s laat De Vries nog wel wat overeenkomsten zien met Amsterdam!. Sommige zwartwit straatbeelden en een aantal onscherpe portretten bijvoorbeeld. Maar toch is De Vries onmiskenbaar een kind van een andere tijd. Zo is daar in de eerste plaats zijn suggestie aan de lezer om zijn boek vooral als een werk- en doeboek te beschouwen. Het is ‘een boek waarin de lezer wordt uitgedaagd de schoonheid van het imperfecte te zien door het zelf te maken. In dit boek kun je scheuren, tekenen, kleuren, plakken.’ De lezer mag het boek dus ‘personaliseren’, zoals Gen-Z’ers dat beter dan welke voorgaande generatie ook, gewend zijn te doen. De inhoud nodigt daar ook toe uit, zoals bij de kleurenfoto van een slapende vrouw die op de naastliggende pagina als kleurplaat is afgedrukt. Of het portret van een jonge man, dat als goed voorbeeld al in repen geknipt lijkt. Andere foto’s zijn voorzien van aanvullingen met kleurpotlood. Maar juist dit soort presentaties kenmerken het nieuwe elan van een jonge generatie die niet per se onder de indruk is van kunst zoals de kunstenaar die aan den volke presenteert.

Ik zou destijds niet eens op het idee gekomen zijn om in Amsterdam! te gaan knippen, plakken of kleuren, iets wat ik in Hustle vooralsnog ook nog maar even nalaat. Daarvoor is het boek mij nu al te dierbaar.

Jan de Jong

Stijn de Vries – Hustle. Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam. 224 blz. € 29,99.