Toeterend en zwaaiend de straat uit

Escapisme, willen ontsnappen aan de werkelijkheid, hoort bij de menselijke soort, maar neemt bij sommige mensen ingrijpende vormen aan. Bij Ella bijvoorbeeld in Pogingen, de eerste roman van Erwin Hurenkamp. Ze stalt haar zoontje bij haar moeder, vertelt niets aan haar man en vertrekt. Maakt niet uit waarheen, als het maar ver van hier is.

Er zijn door de jaren meer literaire personages geweest die niets anders kunnen dan vluchten, de laatste jaren zijn het vaak vrouwen die worstelen met de zo strak ingekaderde eisen aan het vrouw- en moeder-zijn. Maria Pourchet schrijft over Aurore en Alexis, die onafhankelijk van elkaar vertrekken in Naar het westen, Coco Schrijber volgt in Het gezoem van bijna alles Cato Goudschenker op haar weg-van-hier-reis en Sara Mesa schetst het onthechte leven van Nat in Een liefde, om maar een paar recente voorbeelden te noemen. Je kunt haast spreken van een heus ‘toedeloe-genre’, vol van bekijk het maar.

Ella heeft als ‘vrouw van’ en moeder erg haar best gedaan, maar twijfelt veel, ze begrijpt ook niet hoe haar moeder zo vanzelfsprekend en ontspannen met haar zoontje om kan gaan. Het kind ziet Ella graag gaan als het bij zijn oma is en wil zelden zonder slag of stoot mee terug. Maar zij, overdenkt Ella, is juist blij even van hem verlost te zijn, dan ‘rijd je toeterend en zwaaiend de straat uit’.

Deze keer is het écht anders, ze gaat verder weg, laat eerst niets van zich horen, passeert grenzen en vindt zichzelf tenslotte terug met een oud Franstalig exemplaar van vrouwenglossy Marie Claire in een aftands hotelletje in west-Ierland. Dat tijdschrift symboliseert telkens opnieuw in deze roman de vrijwel onvermijdelijke vrouwelijke spagaat. Ze ontmoet in die rurale omgeving een door de elementen aantrekkelijk getekende, maar nog bij zijn ouders wonende man, Conall. Ze heeft goede seks met hem, maar merkt al heel snel weer in de oude patronen te vervallen. De vrouw moet er zijn voor hem, ze doet het zelf. En daarvoor was ze nu juist gevlucht, dat vanzelfsprekende van die dienende rol.

Met open ogen ben ik in een fuik gezwommen. Ik heb het waarom van mijn verlangens nooit onderzocht, mijn horizon niet verbreed. Ik was te druk bezig iets te ontvluchten, ergens van weg te zwemmen, het maakte niet uit waarheen. Ja, in de richting van een volmaakt gezin, de normaliteit. Die viel tegen. Dus zwom ik verder weg. […]

Erwin Hurenkamp, debuteerde in 2023 met de opvallende dichtbundel Nu we er toch zijn en is redacteur van literair tijdschrift Tirade. Die laatstgenoemde functie kun je terugvinden in zijn roman; zijn stijl is doordacht en verzorgd, alles heeft zijn betekenis en voegt iets toe, hoe klein ook. Dat schept een sfeer, waarin meteen ruimte ontstaat voor zelfbevragingen, in dit geval van Ella en later haar zoon Johannes, die zelfs een kwart eeuw na Ella’s tijdelijke en nooit geheel opgehelderde afwezigheid, zich afvraagt wat ze nou precies gedaan heeft, waarom en hoe.

Na zijn moeders terugkeer, wilde hij even niets van haar weten, waarbij hij op zijn beurt voor haar vluchtte en van het dak viel. Het zijn veelzeggende details, die meteen accentueren hoe lang en diep gebeurtenissen uit het verleden kunnen doorwerken. Johannes herkent het gedrag van zijn moeder bij zichzelf; het niet kunnen voldoen aan de talloze maatschappelijke eisen, die zo vaak niet aansluiten bij iemands eigen gevoelens en overtuigingen.

Pogingen zit ingenieus in elkaar en dat maakt het tot een boek waar je de tijd voor moet nemen. Dat Johannes in hetzelfde gehucht waar zijn moeder ooit terecht kwam en Conall ontmoette, ook een aantrekkelijke man vindt, aan wie nog een heel bijzonder verhaal verbonden blijkt, maakt deze roman helemaal af. Waarbij zelfs de titel treffend aangeeft hoe de levens van Ella, Johannes en welbeschouwd iedereen maar het beste gezien kunnen worden, als moedige pogingen.

André Keikes

Erwin Hurenkamp – Pogingen. Querido – Amsterdam / Antwerpen. 328 blz. € 22,99.